Saneren en hervormen, maar op z'n Europees

Zelden is in de aanloop naar een topontmoeting zoveel door Europese leiders gefilosofeerd over welke richting Europa op moet als nu. Zoiets wekt verwachtingen. De informele top van de EU-regeringsleiders, eergisteren gehouden in het Londense kasteel Hampton Court, heeft evenwel niets concreets opgeleverd. Alle hoogdravende woorden vooraf ten spijt.

Premier Blair van Groot-Brittannië, die als halfjaarlijkse EU-voorzitter de ontmoeting had georganiseerd, blijft van mening verschillen met president Chirac van Frankrijk en vertrekkend bondskanselier Schröder van Duitsland. Grofweg gaat het erom hoe de Europese Unie zich het beste kan handhaven in het barre klimaat van concurrentie op wereldschaal. Moet dat door liberalisering van de economie, privatisering van staatsinstellingen en sanering van de verzorgingsstaat? Of willen we concurrentie zonder `sociale dumping', aanpassen met oog voor solidariteit? Wordt het de zweepslag of de corrigerende tik met de glacé – dat is de vraag.

Tony Blair wilde aanvankelijk eerst hier een antwoord op hebben voordat banaliteiten als de Europese meerjarenbegroting aan de orde zouden komen. Zijn minister van Financiën, Gordon Brown, schreef deze week in The Wall Street Journal dat het Europese vasteland toe is aan een heel nieuw economisch model en een ,,verandering van geestesinstelling''. Gerhard Schröder vindt daarentegen dat een principieel debat over de koers van Europa helemaal niet kan worden gevoerd zonder een akkoord over de begroting. In een Europees `testament' in het Duitse weekblad Die Zeit schreef hij dat in Hampton Court slechts een politieke tussenbalans wordt opgemaakt, als opmaat tot de begrotingsgesprekken in december. Jacques Chirac liet dezer dagen in diverse Europese kranten weten dat de Europese Unie haar unieke model van sociale markteconomie – ,,een combinatie van vrijheid en solidariteit''– niet mag opgeven.

Zoveel leiders, zoveel meningen. Het siert Blair dat hij het debat over de toekomst van Europa aanzwengelt. Het peperdure landbouwbeleid, de doorgedraaide verzorgingsstaat, het gebrek aan vernieuwing: met zijn retoriek haalt hij veel overhoop. Maar de effectiviteit van het Britse voorzitterschap is tot nu toe beperkt. Het is onwaarschijnlijk en contractueel ongewenst dat het akkoord over het tot 2013 vastgestelde landbouwbudget wordt opengebroken. Frankrijk en Duitsland staan dat zeker niet toe. De landbouwsubsidies blijven de agenda bepalen, ook in andere fora. Ze zijn kernbeleid van de Unie, liggen politiek en maatschappelijk gevoelig en zullen door het goede dat ze ook brachten nooit zonder meer worden prijsgegeven.

2013 is nog ver weg, maar het is verstandig dat Blair verder kijkt. Zijn top in kasteel Hampton Court was een aardig initiatief. Schröder heeft echter gelijk: het gaat om hoe nú het geld wordt verdeeld. Het praat makkelijker over de toekomst als de horde van de meerjarenbegroting is genomen. Dat moet Blair eerst maar eens zien te bereiken.

De koers van de Unie in een concurrerender wereld is niet alleen een zaak van kibbelende politieke leiders, hoewel de onderlinge sfeer dit keer kennelijk goed was. Ook de burgers en vooral hun parlementaire vertegenwoordigers zullen zich over de richting moeten uitspreken. In die zin waren de afwijzingen van de Europese grondwet in Frankrijk en Nederland en de verkiezingen in Duitsland goede graadmeters. Aanpassingen zijn noodzakelijk, dat besef is aanwezig. Maar ze moeten naar de wijs van dit continent worden doorgevoerd: gedoseerd en met gevoel voor sociale verhoudingen. Door consensuspolitiek dus – omdat Europa nu eenmaal geen Amerika of Azië is.

hoe nú het geld wordt verdeeld