Mars heeft nog magnetische sporen van plaattektoniek

De korst van Mars bestond vroeger net zoals nu nog de korst van de aarde uit enkele platen of schollen die ten opzichte van elkaar bewogen. Onderzoekers van onder andere de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA leiden dit af uit de eerste volledige kaart van de magnetisatie van het Marsoppervlak (Proceedings of the National Academy of Sciences, 18 okt). Deze kaart is gebaseerd op de metingen van de magnetometer van de Mars Global Surveyor, die sinds 1999 in een vrijwel cirkelvormige baan op 400 kilometer hoogte rond de rode planeet draait.

Mars heeft niet zo'n mooi symmetrisch magnetisch veld als de aarde. Toen de Global Surveyor in 1997 bij Mars arriveerde, ontdekte hij een `verbrokkeld' veld dat duizend maal zo zwak is als het dipoolveld van de aarde. Het veld bestaat uit bundels veldlijnen die samenhangen met betrekkelijk kleine gebieden op Mars waar de magnetisatie van de gesteenten wat hoger is dan in de gebieden er omheen. Het zijn de `ingevroren' overblijfselen van een veld dat dateert uit de tijd dat Mars nog jong en inwendig actief was en een vloeibare kern had waarin door stromingen een soort dynamowerking optrad.

De magnetisatiekaart van het Marsoppervlak bestaat uit een schijnbaar willekeurige verdeling van vlekken met afwisselend positieve en negatieve polariteit. In sommige gebieden, zoals de zuidelijke hooglanden en de equatoriale vlakte Terra Meridiani, vertonen zich echter series oost-west-lopende banden.

Volgens Jack Connerney en zijn collega's zijn deze banden te vergelijken met die aan weerszijden van de middenoceanische ruggen op aarde. Hier komt magma naar buiten, waarin tijdens het afkoelen de richting van het magnetische veld wordt vastgelegd. Aangezien dit veld periodiek van richting verandert, verandert ook de magnetisatie van het gesteente en vertoont dit een typerend patroon van `zebrastrepen'.

De mid-oceanische ruggen hangen samen met het nog steeds voortgaande proces van de plaat- of schollentektoniek: de trage beweging van de schollen (met hun continenten) waaruit de aardkorst is opgebouwd. Volgens de Amerikaanse onderzoekers zouden de bandenpatronen op Mars er op wijzen dat dit proces vroeger dat wil zeggen enkele miljarden jaren geleden ook op Mars heeft plaatsgevonden. Dat zou bijvoorbeeld ook het ontstaan van de 4000 kilometer lange Valles Marineris-kloof kunnen verklaren en het feit dat de grote, oude vulkanen in het Tharsis-gebied op op één lijn liggen, net zoals die van de Hawaii-eilanden op aarde.