`Liever geen dan slechte wijn'

Het marktaandeel van Franse wijn in Nederland slinkt. Dat uit de Nieuwe Wereld stijgt. Kenners zien een terugkeer van de Franse kwaliteitswijn.

Medewerkers van Wijnkoperij Okhuysen uit Haarlem lopen af en aan met grote witte mayonaise-emmers, gevuld met rode wijn, rosé, witte wijn en speeksel. De emmers met het schuimende goedje worden achter schermen geleegd. Daarna volgt een nieuwe ronde langs de vele wijnkoelers die in het grote pakhuis verspreid staan en dienst doen als kwispedoor. Ontelbare keren voltrekt zich hetzelfde ritueel. Boeren van over de hele wereld staan achter een tafel en bieden een slok van hun wijnen aan. De proever – er waren er afgelopen weekend zo'n 1.800 bij de jaarlijkse Openflessendagen van Okhuysen – walst de wijn door zijn glas, bekijkt de kleur, steekt zijn neus naar binnen, en snuift. Dan wordt met veel aplomb een slok genomen en tuiten de lippen zich tot een pruilmondje. De connaisseur zuigt wat lucht naar binnen en beweegt zijn wangen naar buiten en naar binnen. Daarna wordt de wijn uitgespuugd. Er volgt een goedkeurende knik of een misprijzend fronzen. Nog een aantekening in het proefboekje, en dan wordt de zoektocht voor het komend jaar voortgezet. Aan de drukte bij de tafels te oordelen, zijn vooral Franse wijnen in trek.

Dat is opvallend. Het Centraal Bureau voor de Statistiek maakte deze zomer bekend dat Franse wijn rap marktaandeel verliest in Nederland. Tussen 1996 en 2004 daalde het Franse aandeel in de Nederlandse wijnimport van 46 procent naar 39,5 procent, een relatieve afname van bijna 15 procent. Winnaars waren de wijnen uit de Nieuwe Wereld: Chili verdubbelde zijn marktaandeel van 2 naar 4 procent; Zuid-Afrika zag zijn marktaandeel bijna verdrievoudigen van 4,5 naar 13 procent; en het aandeel van Australische wijnen in de import verviervoudigde van 0,8 naar 3,5 procent.

Xavier Kat, die Okhuysen bestiert samen met zijn vader Louis, heeft wel een verklaring voor deze tendens. ,,Franse wijn heeft het imago een moeilijke wijn te zijn. En toen waren daar opeens wijnen uit landen als Australië, Zuid-Afrika en Chili: zoeter, wegens het gebruik van zeer rijpe druiven, en zo samengesteld dat ze makkelijk drinkbaar waren. Kijk, als je als kind voor het eerst frisdrank drinkt, begin je ook met lekker zoete cola. Pas later, als je het met die eenvoudige smaak wel gehad hebt, stap je over op bitter lemon.''

Het succes van de wijnen uit de Nieuwe Wereld is niet alleen aan de smaak te danken, zegt Kat. ,,Een Franse boer heeft wat grond en klimaat hem bieden, daarmee zal hij het doen. Wijnboeren ten zuiden van de evenaar pakken het anders aan. Zij doen eerst marktonderzoek. Als ze een bepaalde groep consumenten willen bereiken, zorgen ze ervoor dat alles aan hun product op die consument is toegesneden: van de smaak van de wijn, tot de vorm van de fles en de kleur van het etiket. Ze weten dat hun wijnen in de supermarkt gekocht worden en dat het meestal de vrouw is die boodschappen doet. Daar houden ze rekening mee.''

Kat heeft weinig moeite met de populariteit van dit soort wijnen. ,,Op een gegeven moment komt de Franse wijn vanzelf in beeld. Dat zien wij ook in onze bedrijfsvoering. Voor interessante Franse wijnen is volop aandacht.''

Heather Wilson van wijngaard Neagles Rock, ten noorden van het Australische Adelaide, heeft zo haar eigen gedachten over de populariteit van niet-Europese wijnen in Nederland. De flessen van Neagles Rock behoren niet tot het segment van de supermarktwijnen – die importeert Okhuysen niet. ,,Wij worden niet gehinderd door de eeuwen van traditie waarmee Franse boeren te maken hebben. Voor ons geen eisen waaraan voldaan moet worden voordat het stempel van de een of andere appellation wordt afgegeven. Daarom kunnen we vrijuit experimenteren met het mengen van onze wijn. Wij nemen het goede uit de traditie, en gaan dan een stapje verder. Misschien is dat wel de mentaliteit van de Nieuwe Wereld: het moderniseren en verbeteren van wat uit Europa is meegenomen.''

Niet alle Franse boeren op de beurs kunnen zich vinden in de analyse van Wilson, integendeel. Samuel Guibert, van het vooraanstaande huis Mas de Daumas Gassac uit de Languedoc, reageert als door een adder gebeten als hij geconfronteerd wordt met de verminderde populariteit van Franse wijnen. ,,Daar hebben wij anders helemaal geen last van. Onze omzet stijgt nog ieder jaar.''

Hij moet toegeven dat Franse wijn het de afgelopen jaren niet makkelijk heeft gehad. ,,We leven in een wereld waar alles snel, makkelijk en zoet moet zijn. Eten doen we bij de McDonald's. Binnen die tendens passen Franse wijnen minder goed. Maar wees nu eens eerlijk, als je je vriendin ten huwelijk vraagt, neem je dan Zuid-Afrikaanse bubbly mee, of een prachtige Champagne? Ik merk dat de vraag naar Franse kwaliteitswijn juist toeneemt. Mensen zijn bereid geld te betalen voor een goed product.''

Het vermoeden van Guibert wordt bevestigd door cijfers van de Europese Unie. Frankrijk zelf heeft de afgelopen 25 jaar een catastrofale daling van de wijnconsumptie meegemaakt. Die komt vooral op het conto te staan van de tafelwijn. De consumptie daarvan nam tussen 1980 en 2004 af van ruim 38 miljoen hectoliter tot ruim 16 miljoen hectoliter.

Kwaliteitswijn werd juist meer gedronken: van een kleine 10 miljoen hectoliter in 1980, tot een kleine 18 miljoen hectoliter in 2004. Franse boeren die willen overleven, zonder geheel afhankelijk te zijn van hulp uit Brussel, doen er dus goed aan zich te richten op kwaliteit in plaats van goedkope kwantiteit.

Dat is ook de boodschap die de Nederlandse wijnboer Aad Kuijper voor zijn collega's heeft. Kuijper, reclamemaker, begon begin deze eeuw zijn huis Mas des Dames in de Languedoc. ,,In die streek werd voor het eerst geëxperimenteerd met een andere manier van wijn maken, weg van de massaproductie: minder stokken in de grond, meer aandacht voor de vinificatie.''

Terwijl hij zijn Coteaux du Languedoc 2003 voor een proever inschenkt – ,,Honderd procent grenache, veel mineralen'' – concludeert hij: ,,Wijn wordt steeds meer een luxeproduct. Daarom moet je kwaliteit maken. De consument drinkt liever geen wijn, dan slechte wijn.''