Ironie en anonimiteit gaan niet samen op Marokkaanse sites

Heftige uitspraken zijn minder angstaanjagend als ze worden ondertekend, vindt Maarten Huygen.

Vlak na de dodelijke pistoolschoten van een leerling op de adjunct-directeur van het Haagse Terra-college verzuchtte een 16-jarig Amsterdams meisje thuis dat zij ook een gehate leraar zou gaan doodschieten. Ze luchtte haar hart in de huiselijke intimiteit van haar eigen kamer. Maar haar dreigende woorden had ze ingetikt op haar computer die via een eenvoudig snoertje was gestoken in het wereldwijde web en daar nam ze deel aan een discussie op de inmiddels verdwenen site smoel.nl.

Ze heeft het geweten.

De internetbeheerder meldde deze uitlating aan de politie. Die achterhaalde haar identiteit en viel haar huis binnen en zij werd met haar nietsvermoedende familieleden meegenomen naar het politiebureau. De ouders vonden dit overdreven. Het lijkt zo onschuldig om anoniem vanuit het eigen warme huis zomaar een woedende bedreiging op het net te slingeren. Maar met een druk op de knop wordt zo'n kreet in duizendvoud vermenigvuldigd, doorgekopieerd, herhaald en besproken. Daar zijn geen stencilmachines en bezorgers meer voor nodig. In een halve seconde vliegt het moordplan over de elektronische snelweg. Internet geeft tieners een digitale bazooka in handen.

Het geval van het 16-jarige meisje kwam aan de orde in de pauze van een boeiende debatavond in De Rode Hoed in Amsterdam over het gebruik van internet onder Marokkaanse jongeren. Mijn twee Neder-Marokkaanse gesprekspartners voelden met de verraste ouders mee: ,,Ze wist niet wat ze deed.''

Maar ik kan de reactie van de internetbeheerder en de politie op het schoolmeisje goed begrijpen. Na de eerste moord op een adjunct-directeur weet je niet meer zeker of een gepubliceerd moordplan alleen maar puberale fantasie is. Daarbij komen de moorden van een dierenrechtenactivist en van een moslimfanaticus . Die hebben de Nederlandse samenleving van haar illusies over onbeperkte vrijheid ontdaan.

Internet kan nooit zo vrij worden als de pioniers van de digitale snelweg in de jaren '80 bedoelden. Het wereldwijde web is weliswaar een bron van verlichting, handel, openhartigheid, onderwijs en wetenschap geworden, maar ook een rioolpijp van duistere sekten, radicale ronselaars, recepten voor bommen, grove leugens en anonieme haatzaaierij. Kladden op de muur. Internet behoeft dus regels.

Het komt aan op de webmasters om toezicht te houden op hun site, want zij zijn de hoofdredacteuren. De webmasters van de Marokkaanse sites Islam.nl, Marokko.nl, Maroc.nl en Maghreb.nl namen aan het debat deel en voelden zich ook wel verantwoordelijk voor uitingen op hun site. Ze kunnen niet anders. Justitie kijkt mee. Bovendien hebben de meeste sites adverteerders die zich richten tot Marokkanen: met overheidsinformatie, reclame voor vliegreizen of financiële overmaaksystemen. Maroc.nl verloor tien adverteerders, nadat een lezer hen had geconfronteerd met antisemitische uitlatingen in een discussie. Een andere keer had de Amsterdamse politie haar advertenties teruggetrokken en dat kostte veel geld. Ze worden dus al goed in de gaten gehouden. Er zijn strenge regels op de sites met strafpunten en mogelijke uitsluiting na schending. Het zijn nette sites waar dreigers publiekelijk op hun nummer worden gezet.

Hoe kan een ernstig dreigende opmerking tegen de Marokkaanse columniste Hasna El Maroudi er dan toch doorslippen bij Maroc.nl? Zij is na bedreigingen door Marokkaanse Berbers gestopt met schrijven. Naar aanleiding van een tv-uitzending met El Maroudi zei een anonieme chatter op Maroc.nl dat El Maroudi volgende keer bij de studio moest worden opgewacht ,,à la Fortuyn''.

Ik vroeg uitleg over die bedreiging aan Karim Azaough, webmaster van Maroc.nl. Volgens hem was die opmerking niet als bedreiging bedoeld. ,,Die is onvolledig geciteerd. Er stond een smiley voor'', zei hij. Een smiley is zo'n lachend maantje, een ironieteken.

Dat is verbazend. Ook El Maroudi had haar eindeloos elders doorgekopieerde betiteling `stinkberber' ironisch bedoeld om haar eigen vooroordelen te kijk te zetten. In de geladen, heftige atmosfeer in Nederland, waar iedereen op de meest extreme manier wil zeggen waar het op staat, wordt ironie niet begrepen. Grappenmakers raken slaags. Daar had de jennerige Pim Fortuyn ook last van.

Het is al een verbetering als de chatters hun anonimiteit laten varen. Voor El Maroudi pleit dat haar verkeerd opgevatte ironie niet anoniem was. Felle uitspraken die door een digitaal gemaskerde persoon worden gedaan, klinken dreigender omdat je nooit weet wie of wat er achter zit.

Maar de anonimiteit maakt de chatsites juist zo populair, zullen alle webmasters tegenwerpen. Ook Marokkaanse jongeren kunnen via de sites vrijmoedig thema's bespreken waar thuis altijd over wordt gezwegen, seksualiteit en islam, discriminatie, huwelijk, politieke kwesties. Er is geen animo voor publieke bijeenkomsten van chatters. Ook de opkomst van Marokkanen bij de discussie in De Rode Hoed viel tegen, ook al werd er een uitgebreide ramadanmaaltijd bij aangeboden. Een Marokkaanse spreekster kon de terughoudendheid wel begrijpen. Als je je eerlijk uitspreekt op openbare bijeenkomsten, ,,sta je al gauw bekend als terrorist'', zei ze.

Maar dan is het van tweeën één: als je niet met open vizier wilt discussiëren, dan moet je je inhouden. Over religieus beladen privé-besognes, discriminatie, ervaringen en allerlei meligheden

moeten chatters vrij hun hart kunnen luchten. Maar chatters maken deel uit van een anonieme massa en niet van een gemeenschap. Grapjes gemaakt in de vermomming van een alter ego worden vaak verkeerd begrepen.

Marokkaanse jongeren radicaliseren, werd die avond vastgesteld. Ze kunnen dat beter niet in anonimiteit doen. Met mensen die open voor hun mening uit komen, wordt meer rekening gehouden. Dat geldt voor alle internetsites. Als de 16-jarige scholiere haar eigen naam onder haar moordplan had gezet, was het minder ernstig opgevat door justitie. Een stevig gesprek op school was dan genoeg geweest om de lucht te klaren.