God voelde als een xtc-pil

Oude kerken lopen leeg, maar jongerenkerken groeien. Diensten zitten overvol en op internet bedienen `e-pastors' zowel gelovige als ongelovige jongeren. Met resultaat. `Lust heb ik afgezworen. Lust is duivels.'

`Halleluja, halleluja!'', klinkt het uit enorme luidsprekers. Twee goed ogende jongens in T-shirt en spijkerbroek komen het podium op. Als popsterren houden ze met beide handen hun microfoon dicht bij de mond en zingen de relihits van het moment. In deze kerk is een pastoor of priester ver te zoeken. Weg zijn de toga's en soutanes, de kaarsen en de tijdverslindende preken. Er is een band, een felbeschilderd decor en een gigantisch videoscherm. ,,En nu gaan we hiphoppen!'', roept de band. De zeshonderd jonge bezoekers staan op. Ze beginnen mee te klappen op de maat van `Where is The Love?' van the Black Eyed Peas. Jongerenkerk Heartbeat in Amersfoort heeft meer weg van een poptempel dan van een kerk.

Na een enthousiast applaus wordt het stil. Spotlights vullen het podium met paars licht. Een meisje van de organisatie bestijgt het podium en huppelt naar een van de microfoons. ,,Voordat we verder gaan met deze dienst, gaan we God uitnodigen.'' Ze zwijgt een moment en kijkt naar een punt op het plafond. ,,God, wilt u ons een gave en een coole avond geven?'' Nu is het muisstil.

Thema van de avond is `Waar is die God?'. De preek is van Henk Jan Kamsteeg (29), oprichter van Heartbeat. Maar een traditionele preek kun je het moeilijk noemen. ,,Wisten jullie dat er jaarlijks tweehonderdduizend mensen sterven aan aids? En als je op het journaal al die ellende ziet over tsunami's en aardbevingen, dan denk je toch: Waar is die God?''

Kamsteeg verwoordt hier een veelgehoord kritiekpunt op God van jongeren. Hij legt uit dat het de schuld van de mens zelf is, en niet van God. ,,God creëerde een perfecte wereld, maar de mens verpestte het. God bestaat wel, maar omdat veel mensen niet meer in Hem geloven, laat Hij de mens in de steek'', zegt Kamsteeg. Zwijgend wordt er naar hem geluisterd. ,,Ga alsjeblieft op onderzoek uit. Ik ga je niet verplichten, maar een wereld zonder tsunami's en aids ligt voor jullie klaar!''

Preek in Mp3-formaat

Sinds twee jaar stijgt het kerkbezoek onder jongeren. Ging in 2003 nog 9 procent van jongeren tussen 15 en 25 jaar minimaal een keer per week naar de kerk, in 2004 is dat gestegen naar 14 procent, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De periode vóór 2003 liet alleen maar dalende cijfers zien. Jongerenkerken als Heartbeat schieten nu als paddenstoelen uit de grond. In totaal zijn er door heel Nederland nu 88. Sinds 2003 zijn er bijna zeventig bijgekomen. Overigens is in de CBS-cijfers het moskeebezoek inbegrepen.

,,Steeds meer jongeren gaan op zoek naar een diepere laag van hun leven. Ze zijn nieuwsgierig naar wat religie hun te bieden heeft'', zegt Kamsteeg. Hij ziet een belangrijke oorzaak in de opvoeding. ,,De ouders van deze generatie zijn geboren in de jaren zestig en hadden een sterke drang om zich af te zetten tegen hun gelovige ouders. Ze zijn massaal van het geloof gestapt. Die seculiere houding hebben ze doorgegeven aan hun kroost. Maar in de pubertijd wordt het kroost nieuwsgierig en gaat zelf op onderzoek uit. Ze willen weten wat religie hun te bieden heeft.''

Internet speelt een belangrijke rol in de zoektocht naar verdieping. In het middelbaar onderwijs staat niet kennis, maar de vaardigheid om die op te zoeken centraal. `Effe googlen' is dé manier om snel en anoniem aan informatie te komen. Je hoeft er de deur niet voor uit. Christelijke jongerenorganisaties maken daar gebruik van. Iedere jongerenkerk heeft een goed onderhouden website waar de surfer complete preken kan downloaden in Mp3-formaat, of nog even kan napraten over de laatste dienst op het forum. Het programma voor de volgende dienst staat al online, zodat alvast gekeken kan worden naar wat er de volgende keer op het menu staat. God huist al lang niet meer alleen in een oud stenen gebouw met een kerktoren, maar zoeft ook over de digitale snelweg.

De site van Godfashion, een jongerenkerk in Zwolle, heeft een zogenoemde e-pastor. Via een formulier op de site zijn jongeren een muisklik verwijderd van een digitaal gesprek met een van de twee pastoraal medewerkers. Een van hen, Hester Plas: ,,Het gaat vaak over seks, relaties, zelfbeeld en eigenwaarde. Jongeren willen informatie. Wat kan wel volgens de bijbel en wat kan niet? Het is geen vorm van biechten en ik ben ook geen psychologe. Ik ben er om te informeren. Vaak geef ik ze een passage mee uit de bijbel.''

Ook onderling zoeken jonge religieuzen elkaar op via internet. Forums worden druk bezocht. Op het forum van jeugdkerken.nl, een overkoepelende site, staan bijna twintigduizend berichten. Seks, het huwelijk, porno en de duivel zijn populaire onderwerpen. `Luisje' schrijft: `Ik ben sinds een paar jaar helemaal tot God bekeerd, maar mijn vriendin (...) wil seks maar ik weet niet of god mij dat zal vergeven. Ik weet niet of mijn vriendin verder met mij zal willen gaan als ik het niet doe. Ze is me alles en ik wil haar echt niet kwijtraken'.

`Bosgek', een andere forumgebruiker antwoordt: `God gaat voor je vriendin, het is dus de vraag wat God wil. Overleg vooral met Hem, maar ook goed met jezelf. Wil je eigenlijk wel seks of doe je het alleen om je vriendin niet kwijt te raken?'

Rijen lege banken

Kerkelijk centrum De Brug in Amersfoort zit op zondagavond, half zeven stampvol. Ruim twaalfhonderd jongeren, ruwweg tussen de vijftien en vijfentwintig jaar, zijn afgekomen op de maandelijkse bijeenkomst van jongerenkerk Heartbeat. Het gebouw kan sinds enkele maanden de toeloop niet meer aan, dus is er later op de avond een extra dienst. `Ben je wel eens verdrukt in de mensenmassa bij een bezoek aan Heartbeat?', is een van de vragen op het enquêteformulier die de jongeren bij binnenkomst in handen wordt gedrukt.

Het is een vraag waar traditionele kerkleiders alleen maar met afgunst naar kunnen kijken. Hun kerken raken steeds leger. De vaste kerkbezoekers zijn vaak op leeftijd. Lange rijen lege houten banken herinneren aan betere tijden.

Rens Huizinga, een jeugdwerker van Heartbeat begrijpt wel waarom jongeren de traditionele kerk zolang links hebben laten liggen. ,,Jongeren zijn nauwelijks in staat langer dan een half uur te luisteren. En naar een dominee luisteren ze al helemaal niet meer. Een kerk richt zich op een brede doelgroep: van kleuters tot bejaarden. Jongeren vallen tussen wal en schip. De kerk kan hen niet bereiken. De marketing-directeur van MTV zei laatst tegen mij: Het geloof is een krachtig product, de kerken weten het alleen niet te verkopen.''

In jongerenkerken is de boodschap kort en krachtig. ,,Niets opdringen, maar alleen nieuwsgierig maken'', zegt Kamsteeg. De diensten trekken volgens Kamsteeg ook veel ongelovige jongeren aan. ,,We zien vaak dat bezoekers hun ongelovige vrienden meenemen. De drempel is laag en door de grote hoeveelheid bezoekers blijf je lekker anoniem.'' In 2003 bleek uit eigen onderzoek van Heartbeat dat 5 procent van de bezoekers niet geloofde in God.

Seks voor het huwelijk

De huidige generatie jongeren heeft veelvuldig en op vroege leeftijd seks. Voor het huwelijk. Het leven draait om spanning en plezier, uitgaan en flirten. Waarom zouden jongeren hun hedonistische levensstijl inruilen voor een gekuist leven voor God?

Rianne Spoon (22) is derdejaars geneeskunde in Utrecht. Net als andere studenten was ze in haar eerste jaar wanhopig op zoek naar een kamer. ,,Een beetje radeloos, maar ook wel uit nieuwsgierig heb ik me toen ingeschreven in een studentenhuis van Opus Dei [een wereldwijde, conservatieve katholieke organisatie, red.].'' Rianne praat rustig en zacht. Van huis uit is ze protestants, maar tijdens haar verblijf in het studentenhuis bekeerde ze tot het katholieke geloof want ,,de kerkdiensten van de katholieke kerk vind ik veel beter. Die kerk biedt voor mij het all-in pakket''. Uitgaan in studentenstad Utrecht doet ze niet, ze vindt de feestjes in het studentenhuis gezelliger. Voor mannen is het huis verboden terrein. Deze verslaggever kreeg dan ook geen toegang. ,,Ze zijn er niet, dus mis ik ze ook niet. Maar ik heb verder niets tegen jongens.''

Mariëtte Renes is ook 22 jaar. Lange blonde haren vallen over haar schouders. Ze draagt een strak zwart shirtje met een laag decolleté. Een kruis met nepdiamantjes hangt duidelijk zichtbaar om haar hals. Lange tijd stond haar leven in het teken van uitgaan en werken. Drie keer per week was ze wel ergens in een kroeg te vinden. Meestal op het Leidseplein in Amsterdam. Ze werkte op de markt om geld te verdienen en gaf dat in het weekend weer uit aan drank en drugs. Dat hield ze jaren vol, tot juni van dit jaar.

,,Toen ging het uit met mijn vriendje'', vertelt Mariëtte in haar eigen huisje in Spakenburg. Bed, keuken en woonkamer bevinden zich in één ruimte. Zittend op haar bed vertelt ze verder. ,,Ik ging vreemd met een andere jongen, hij was toevallig christelijk. Ik had er geen probleem mee, maar dacht wel: die kerk van hem is maar een rare sekte. Dat veranderde pas toen ik voor het eerst met mijn nieuwe vriend meeging naar een jongerenkerk. Wat ik zag waren jongeren die heel gelukkig leken, die echt iets deelden met elkaar. Zo wilde ik ook zijn. Ik wilde ook zo graag gelukkig zijn!''

Daarna begon de bal te rollen. Ze ging vaker naar jeugdkerken als Heartbeat en begon zich te verdiepen in het christelijk geloof. Langzamerhand ging ze minder uit. ,,Daar had ik geen behoefte meer aan. Ik had in de jeugdkerk nieuwe vrienden gemaakt waar ik ook plezier mee kon maken. Ik was echt jaloers op hun manier van leven. Nu ben ik gelukkig, zonder seks en uitgaan.''

Toch twijfelde ze ook, zeker in de beginfase. ,,Want stel nou dat die God toch niet bestaat? Dan gaf ik mijn hele oude leven op voor een fabeltje. Ik vond het saai zonder de kroeg. Ik miste mijn biertje, de gezelligheid van het drinken. Maar langzaam begon het te wennen. Ik kreeg er veel voor terug, namelijk het samenleven met God. De eerste keer dat God mij aanraakte voelde dat als het slikken van een xtc-pil. Gewoon superlekker'', zegt ze dromend.

Sinds Mariëtte bekeerd is, is haar leven ingrijpend veranderd. Haar muziekcollectie heeft ze in één klap in de vuilnisemmer gegooid. Vroeger luisterde ze naar de dreunende beats van The Prodigy met nummers als `Smack My Bitch Up', maar ,,dat is muziek van de duivel''. In de kamer van Mariëtte staat een klein tv'tje, maar dat zet ze zelden aan. ,,Ik kijk nooit tv. Je ziet toch alleen maar seks en lust. En lust is duivels. Die heb ik afgezworen.''

Toch is Mariëtte Renes nog steeds op zaterdagavond op het Leidseplein te vinden. Alleen niet met een biertje, maar met folders over God. ,,Ik probeer het uitgaanspubliek ervan te overtuigen dat uitgaan duivels is. Ik sta mensen te bekeren die ik vroeger tot mijn vriendenkring kon rekenen.''

`Hier wordt niet gebeden!'

Bekeren is big business. Naast de jeugdkerken is er een wildgroei aan verenigingen en bedrijven met een christelijke inslag. Bij OM (Operatie Mobilisatie) werken honderddertig mensen. Deze wereldwijde organisatie heeft tot doel het evangelie te verspreiden. `Onze visie is gericht op de onbereikten' staat op de site te lezen. De organisatie wordt gesponsord door kerken en particulieren.

Een van de medewerkers op het hoofdkantoor in Emmeloord is Martin Brand (25). Op zijn twintigste bekeerde hij zich tot God. Hij ziet het als zijn taak jongeren te overtuigen van het bestaan van God. Bij OM heeft Martin een fulltime baan; hij gaat jongerenkerken af om te spreken, schrijft artikelen, speelt in een christelijk bandje en maakt zijn eigen cd's met christelijke popmuziek.

Via een vriendin ,,ik vond het leuk om samen te zijn met haar, die kerk interesseerde me in het begin niet'' kwam hij vijf jaar geleden voor het eerst in een jongerenkerk. Hij raakte gefascineerd door de kerk. Tegelijkertijd was hij zijn oude leven van meisjes versieren zat. ,,Het is zo leeg, je leeft van de ene kick naar de andere, niet wetende dat God je pas echt een kick geeft.'' Martin liet zich op zijn twintigste alsnog dopen. Daar hoort ook bij dat hij niet meer met zijn vriendin naar bed gaat totdat ze zijn getrouwd.

,,Ik interpreteer de bijbel vrij letterlijk. Het huwelijk is voor man en vrouw. Zaken als seks voor het huwelijk of homoseksualiteit zijn niet zoals God het bedoeld heeft. Maar het is Gods allergrootste wil om lief te hebben. Ik ga dus niet het land door om misstanden uit de maatschappij te veroordelen'', zegt Martin.

Hij ziet het als zijn taak zoveel mogelijk jongeren te overtuigen van het bestaan van een God. Dat doet hij door met jongeren te praten in de kroeg, op straat of gewoon thuis bij vrienden. Martin: ,,Het is belangrijk om je niet op te dringen, als mensen geen zin hebben laat ik ze met rust. Waarom zouden ze hun oude vertrouwde leventje willen opgeven voor zoiets als God? Ik snap die vraag omdat ik zelf ook ben bekeerd op mijn twintigste. Wat jongeren echt trekt in het geloof is dat iedereen geboren wordt voor God. Al zuip je nog zoveel, al heb je nog zoveel seks: morgen wil je nog meer. Er moet altijd weer een nieuwe kick komen. Dat ben je na verloop van tijd spuugzat.''

Martin komt uit een niet-gelovig gezin. Zijn ouders geloofden hun oren niet toen ze hoorden dat hij zich liet dopen. ,,Je kunt doen wat je wilt, maar er wordt hier niet aan tafel gebeden!'', zei zijn vader. Martin: ,,Later is dat bijgetrokken. Misschien kiezen mijn ouders op een dag ook nog voor God.''

Het is 19.45 uur als de kerkdienst van Heartbeat is afgelopen. Honderden jongeren stromen het gebouw uit. Bij de uitgang hangt de sfeer van een schoolplein. Met de fiets aan de hand en een sigaret in de mond staat een groep jongens te praten.

Binnen drinkt Henk-Jan Kamsteeg een glas water. Zijn vrouw dept wat zweet van zijn hoofd en controleert of zijn loopmicrofoon nog wel goed staat afgesteld. Over drie kwartier begint de late dienst. Nog eens zeshonderd jongeren, gelovigen en potentiële gelovigen, zullen naar zijn woorden gaan luisteren.

Wilt u reageren? Mail uw reactie naar zbrieven@nrc.nl of schrijf het Zaterdags Bijvoegsel, Postbus 8987, 3009 TH Rotterdam