Geen hotel in Hongarije? Koop een kasteel!

Sommige kastelen op het Hongaarse platteland zijn hotels. Maar veel, zo'n 500, staan leeg. Vooral buitenlanders willen een `kastély' kopen. Jaap Scholten mengt zich onder kasteelbewoners

Graaf László Károlyi wacht naast het Károlyi paleis in Fót en ontvangt de gasten met de ontspannen terloopsheid van de ware gastheer. Aan de rand van het immense grasveld staand, met drie vingers in de zak van zijn witte dinner jacket gestoken en twee vingers (duim en pink) erbuiten en zijn geaffecteerde engels, doet hij denken aan Prins Charles. Er zijn buitenlandse vrienden – prinses Michael of Kent is eregast – maar de meeste van de gasten zijn Hongaren op hun paasbest. Het jaarlijkse liefdadigheidsbal bij het Károlyi paleis begint uit te groeien tot hét evenement voor deftig Hongarije en wat daarbij aan wil haken.

,,Ik wil niet dat de mensen die ons bestolen hebben uiteindelijk winnen'', zegt László Károlyi. ,,Mijn vader heeft negen jaar in de gevangenis moeten zitten, dit huis is door de communisten afgepakt. Duizenden Hongaren zijn onteigend, weggejaagd, geëxecuteerd of opgesloten en zijn daarvoor nooit gecompenseerd. De mensen die verantwoording dragen voor die wandaden verdelen nog steeds de baantjes in dit land.'' Károlyi huurt een appartement in het voormalige familie-kasteel van de staat.

Het Károlyi kastély werd in 1830 in classicistische stijl gebouwd en is een slagje groter dan Soestdijk. De voorgevel is zachtgeel en heeft de lengte van een voetbalveld. In het midden van de timpaan, ondersteund door zes reusachtige pilaren, staat het familiewapen van de Károlyi's. In de ene zijvleugel, met de rode begonia's op het balkon, woont de uit Londense ballingschap teruggekeerde Károlyi.

VERLOEDERDE LANDSCHAPSTUIN

De Engelse landschapstuin ligt er verloederd bij. Tussen de eeuwenoude bomen is met vijfjarenplan-bruutheid een geasfalteerde rechthoek aangelegd, om te sporten. Het paleis met de bijgebouwen en de omringende 40.000 hectaren grond van de familie Károlyi werd in 1946 door de communisten onteigend. In en om het paleis kwam een kindertehuis. Om de duizenden kinderen te kunnen herbergen zijn in de jaren zeventig in het park, met de esthetica van de haat, bungalows gebouwd.

,,Toen mijn overgrootvader zich hier vestigde was er niets. Het was één grote woestijn. Hij heeft hier bomen en mensen gebracht. Hij heeft 200.000 hectaren gecultiveerd. Zijn koeien voorzagen half Boedapest van melk. Hij heeft de kerk hier gebouwd. De familie is altijd sociaal betrokken geweest. In 1945 hebben we nog 140 huizen aan de oorlogsweduwen van het dorp geschonken. Nu willen wij de geestelijke erfenis van mijn familie veilig stellen en de goede werken voortzetten. Daartoe hebben we de stichting `Károlyi familie van Fót' opgericht,' zegt László Károlyi.

De stichting organiseert jaarlijks een `Dinner and Dance' voor het kindertehuis van Fót. In de tuin staan ronde tafels gedekt voor het liefdadigheidsdiner. Als de duisternis neerdaalt en het paleis verlicht wordt en onder de timpaan de Hot Jazz Band ingetogen begint te spelen terwijl de kaarsen flikkeren en de `Grof Károlyi'-wijn wordt bijgeschonken lijkt het even of er nooit een kroonprins in Sarajevo is vermoord en de Hongaars-Oostenrijkse dubbelmonarchie in al haar onwrikbare traditie en glorie wordt voortgezet.

Maar bij daglicht in de zitkamer van de Károlyi's blijken de dagen van weleer verder weg. ,,De oorspronkelijke eigenaren hebben in Hongarije nooit hun thuis teruggekregen'', zegt Lászlo Károlyi. ,,Na de omwenteling hebben voormalige grondbezitters waardecoupons gekregen, met een plafond van 20.000 euro, waarmee ze op veilingen onroerend goed konden kopen, wel flats, geen kastelen. Maar het gaat er niet om of het een krot, een flat, een huis of een kasteel betreft. Het is een fundamenteel onrecht dat je je thuis wordt afgenomen.'

In de kamer staan enkele palmen, aan de muren hangen portretten van familieleden afgewisseld met op de Afrikaanse savanne geschoten grofwild. Twee buffelpoten doen dienst als asbak. Buiten koeren duiven en probeert iemand tevergeefs een scooter te starten.

,,Dit is nu een paleis met 104 leegstaande kamers. Ik ben hier geboren, ik ben hier opgegroeid, maar wij moeten dit appartement huren van het kindertehuis. Zij leasen het gebouw op hun beurt van het ministerie van gezondheidszorg. Zolang dit huis in handen van de staat blijft zal er niemand bereid zijn te investeren en het op te knappen. Wij hadden allang het benodigde geld voor restauratie bij elkaar kunnen zoeken als dit bezit aan ons was geretourneerd. De toekomst is onzeker. Ik ben de laatste. Ik wil dit cultureel erfgoed redden.''

KASTELENVERZAMELAAR

,,Hongarije dankt zijn vele kastelen en paleizen aan Napoleon'', zegt Zsolt Virág, dé kastelenexpert van Hongarije. ,,Het merendeel van de 4.500 kastelen werd gebouwd tijdens de Napoleontische oorlogen. Hongarije was Napoleons grote graanleverancier en de prijzen waren hoog. Met de enorme winsten uit de landbouw werden de kastelen gebouwd.''

Zsolt Virág, drijvende kracht achter Kastélylexicon – een serie boeken waarin per regio alle kastelen en landhuizen van Hongarije minutieus worden vastgelegd – zit als kastelenspecialist in de commissie van het `kastelenprogramma' dat de Hongaarse overheid heeft opgestart om toerisme en herstel van de kastelen te stimuleren. Er is voor de komende drie jaar 19 miljard forint (ongeveer 80 miljoen euro) uit Europese fondsen gereserveerd voor dit programma.

,,Als je een kasteel koopt en opknapt met het doel er een hotel te beginnen, kan het Kastelenprogramma vijftig procent van de kosten subsidiëren, met een maximum van 300 miljoen forint (1,2 miljoen euro). Maar je moet wel zelf die andere vijftig procent inbrengen, en dat kunnen maar weinig Hongaren. De banken verschaffen geen leningen voor deze onzekere ondernemingen. Als het kasteel een toeristische bestemming krijgt, kan de subsidie tot 800 miljoen forint (3,2 miljoen euro) oplopen'', aldus Virág.

De term `kastély' is enigszins misleidend. De lokale Hongaar betiteld het grootste huis in het dorp standaard `kastély', onafhankelijk of het de stature heeft van een Károlyi paleis of de afmetingen van een landmeterhut.

LEEGSTAND

,,De landhuizen worden nu gekocht door Oostenrijkers, Duitsers, Slovenen, Italianen en Nederlanders. Gewone Hongaren kunnen het zich niet permitteren en bij de Hongaarse rijken is het niet populair, die bouwen liever een nieuw paleis.'' Naar schatting staan er nu nog zo'n 300 à 500 `kastély' leeg. Een klein kastély met twee hectaren grond koop je volgens Virág voor 80.000 euro. De grote voor 400.000 euro, maar dan moet je wel op twee miljoen euro restauratiekosten rekenen. Veel van de huizen hebben lang leeg gestaan. In westelijk Hongarije en rond Boedapest zijn de meeste kastelen verkocht. Het Oosten is armer en de prijzen beduidend lager. De beste plek om te kopen is momenteel tussen de Donau en de Tisza.

,,Een goede bestemming voor de kastelen zou zijn ze te gebruiken als bejaardentehuizen'', zegt Virág. De praktijk leert dat slechts weinig slothotels in Hongarije een succes worden. Er zijn nu zo'n zestig hotels in kastelen en bij mijn weten zijn alleen de vijfsterrenhotels van Parádsasvár en Röstökmuzsas succesvol. Meestal schiet de marketing tekort'', zegt Virág. ,,Graaf Francisco de Calheiros komt nu met zijn organisatie Solares de Portugal naar Hongarije. Hij wil de slothotels laten samenwerken zoals de Portugese quinta's. Zodat een bepaalde standaard verzekerd is en toeristen van het ene slothotel naar het andere kunnen reizen.''

,,Ik zal me nooit aansluiten bij die Portugese organisatie'', zegt János Krajcsovics. ,,Bij het runnen van dit hotel vorm ik zelf het grootste probleem: Ik wil namelijk niet te veel mensen. Ik maak nergens reclame. Ik ben verliefd geworden op de eiken hier, dat is wat er gebeurd is.''

We zitten in de langwerpige zaal van het charmantste hotel van het land: Oreg Tölgy Kastély. Verfijnde losheid is zeldzaam in postcommunistisch Hongarije. Dit plezierig rommelige hotel ligt 30 kilometer ten westen van Boedapest in het dorpje Pusztazàmor. Er is een paardrijkamp gaande. Om ons heen racen kinderen door de zaal en de gangen. Hoewel in de aangrenzende lobby een stereoscoop en een broze verzameling antiek staat opgesteld schijnt het woeste geren de eigenaar niet te deren. Hij heeft een on-Hongaarse nonchalance: ,,Van mij mogen ze bij regen in de zitkamer tennissen.''

János Krajcsovics heeft het landhuis uit 1870 op Hongaarse wijze te pakken gekregen. ,,In 1997 heb ik een nieuwe school voor het dorp gebouwd: vier klassen en twee ruimtes voor de kleuters. In ruil daarvoor kreeg ik deze kúria (landhuis) waar de lagere school in huisde, inclusief het drie hectaren grote park. Het was een goeie deal voor mij. Ik heb mijn winkel en mijn flat in Boedapest en mijn zomerhuisje bij het Balaton verkocht en kon het daarvoor nét doen. Vroeger behoorde het toe aan de adellijke Barcza familie die in deze streek beroemd was vanwege de landbouw. In 1946 is het van hen afgepakt en zijn zij naar New York gevlucht.''

,,Toen ik de 250 jaar oude eiken zag werd ik gek'', zegt János. ,,Mijn hele leven is een voorbereiding geweest om dit te doen. Eerst heb ik zeven jaar bij IBUS het Hongaarse reisbureau gewerkt, daarna zeven jaar als setdecorator bij MAfilm. Daarna heb ik zeven jaar een antiekwinkel in Szentendre gehad en vervolgens zeven jaar een op de burcht van Boeda. Een mens moet iedere zeven jaar iets nieuws ondernemen.''

De kasteelheer zit in de Chesterfield met aan zijn voeten een Berner Senner die kalmpjes de oude vloertegels likt. ,,Ik wil niet naar Amerika, Thailand of Maleisië. Die drang is mij volkomen vreemd. Ik wil hier zijn.'' Ook de Berner Senner maakt niet de indruk dat hij de ambitie heeft zich ooit nog te verplaatsen. Geen van beide schijnen te beseffen dat het alweer zes jaar geleden is dat ze hier kwamen wonen.

Hotel `Oreg Tölgy kastély' (12 bedden,

zeer geschikt om in zijn geheel af te huren) is te bereiken op 0036 23 34 77 44.

Informatie over kastelen in Hongarije via: www.kastelylexikon.hu en kastelylexikon@axelero.hu