Eén miljoen euro, alleen voor bejaarden

Een onverwachte erfenis brengt in een Franse dorpje de wensen aan het licht van de groeiende groep ouderen op het platteland. De burgemeester repareert liever het dak van de kerk.

In juni van dit jaar kreeg de jonge burgemeester Jean Roy (66) van het dorpje Saint Marcel in de Indre (Midden-Frankrijk) een verrassend telefoontje van de notaris. Inwoner Georges Taffinaud, juist overleden op 102-jarige leeftijd, had het dorp één miljoen euro nagelaten. Het testament bevatte wel één voorwaarde. De schat moet geheel worden aangewend voor één doel: verbetering van het lot van bejaarden in het dorp.

Sindsdien is op 300 kilometer ten zuiden van Parijs een dorpsbrede wensenregen neergedaald. ,,We hebben appartementen nodig, vooral voor zelfstandige vrouwen van boven de tachtig'', verkondigt Nadine Forget (74), bestuurslid van de ouderenvereniging, op een bankje tegenover het postkantoor. Ze legt uit: ,,Boven de tachtig zijn vrouwen ruimschoots in de meerderheid.''

,,Ik wil een bejaardenhuis'', zegt Fernand Audeoix (76) in de plaatselijke tongval, leunend op zijn stok. ,,Dan hoef ik niet meer zo vaak naar de stad.'' De stad, Châteauroux, is dertig kilometer verder. Ver voor een bejaarde.

Een bejaardenhuis voor een miljoen? De erfenis is een ,,vergiftigd cadeau'', meent Loulou Chamblanc (87), terwijl hij in dorpsrestaurant Le Pitolat in zijn sla prikt. ,,Je kunt er net vier muren van bouwen. Dan is er geen geld meer voor inrichting, onderhoud en personeel.'' Hij heeft een beter idee. ,,Eerlijk verdelen onder de bejaarden. Onder de 75-plussers dan.''

In zijn ambtskamer tegenover de kerk betoont burgemeester Roy beleefd zijn dankbaarheid voor de erfenis. Maar hij kan niet verbergen dat hij er mee in zijn maag zit. Na een half uur vindt hij op de drempel van zijn werkkamer de woorden die hij zocht. ,,Het is alsof je een miljoen krijgt met de opdracht er alleen kostuums van te kopen, terwijl je geen geld hebt voor brood.''

Op een bankje op de groene heuvels die het dorp omzomen, doet Denise Maitre, voormalig huishoudster van Georges Taffinaud en zelf net gepensioneerd, met enige schroom een bekentenis. Ze vreest dat zij Taffinaud op het idee heeft gebracht zijn geld te geven aan de ouderen in het dorp.

Nu heeft ze spijt. ,,Ik heb hem verteld over een bejaarde die geld had nagelaten aan het bejaardenhuis in Argenton, iets verderop. Die kreeg een mooie gedenksteen bij de ingang.'' Als ze had geweten dat Taffinaud met beleggingen op de beurs ,,zo'n groot bedrag'' had verworven, zou ze niet over bejaarden hebben gesproken. ,,Dan had ik aan het hele dorp gedacht.''

Het gebeurt vaker in Frankrijk: ouderen die hun – meestal bescheiden – bezittingen nalaten aan hun dorp. ,,Het laat zien hoe geïsoleerd ouderen leven'', meent Roy, zelf gepensioneerd huisarts en geriater. Tijdens de hittegolf van 2003 trok hij net als andere burgemeesters met flessen water en goede tips langs de huizen. Van hun familie moesten de bejaarden het toen niet hebben.

De erfenis van Georges Taffinaud confronteert Saint Marcel nu met de vraag of het een speciaal ouderendorp wil worden. Bejaarden zijn er genoeg. De bevolkingsopbouw van het dorp weerspiegelt een ontwikkeling die volgens de volkstelling van 1999 in meer van de bijna 35.000 mini-gemeenten op het platteland gaande is. Meer dan 370 van de 1.704 inwoners van Saint Marcel zijn boven de zeventig. Een derde van de inwoners is met pensioen, tien procent werkloos. Jongeren zijn al weggetrokken om elders werk te zoeken.

Die leegloop stelt steeds meer dorpen voor financiële problemen. Vorige maand luidde de nationale burgemeestersvereniging nog eens de noodklok over het onderhoud van het immense kerkenpark dat gemeenten bezitten. Voor Saint Marcel staat een miljoen euro gelijk aan de hele jaarbegroting.

De burgemeester somt moeiteloos op waaraan hij de extra som liever zou besteden dan aan voorzieningen voor bejaarden. Een paar wegen opnieuw asfalteren. Eindelijk achterstallig onderhoud verrichten aan het dak van de kerk. De begraafplaats uitbreiden. Maar zelfs dat mag niet, zeggen zijn juridische adviseurs. ,,Want ook jongeren kunnen overlijden.''

Burgemeester Roy wil niet dat zijn dorp zich ,,specialiseert'' in ouderenvoorzieningen. ,,In een bejaardenhuis zit 60, 70 procent van de bewoners in een rolstoel. Dat is helemaal niet vrolijk, dat is echt voor de laatste levensjaren.''

Uiteindelijk neemt de burgemeester de beslissing niet alleen. Als ,,goed gaullist'' heeft hij met de gedachte gespeeld een referendum te organiseren over de bestemming van de erfenis. Maar een referendum is te duur.

Het besluit moet nu vallen door `participatieve democratie'. Alle inwoners gaan in conclaaf vanaf eind december, als de deksel van de houten ideeënbus in het stadhuis gaat. In januari verloopt de wettelijke termijn waarin zich nog een nakomeling van de erflater kan manifesteren. Maar dat zal niet gebeuren, verzekert ex-huishoudster Denise Maitre.

Van alle opties trekt een appartementencomplex ook de jongere generaties in het dorp het meest, meent Mireille Retaillaud, moeder en eigenaresse van restaurant Le Pitolat. ,,Zo'n huis levert misschien nog werkgelegenheid op, het moet immers gebouwd worden.'' Het liefst ziet zij de gemeente investeren in toeristische activiteiten.

Natuurschoon en geschiedenis zijn er genoeg. Het dorp in het Creusedal heeft een kerk met een crypte uit de achtste eeuw, een archeologisch museum over het dorp in de Romeinse tijd en er zijn resten van een antiek theater. Alleen rijden de toeristen nu meestal nog honderd kilometer door, naar de Dordogne.

De voormalig huishoudster van Georges Taffignaud gelooft niet dat twee maanden toerisme in de zomer het dorp kunnen redden. Nu haar echtgenot met pensioen is, denkt Denise Maitre erover te verhuizen naar de kust. Zij voelt zich te jong om in Saint Marcel te blijven. ,,Dit dorp wordt steeds doodser.''