Tolpoortjes kijken werkeloos toe

De OV-chipkaart komt opnieuw later. Met name bij NS zijn de technische problemen nog groot. Minister Peijs waarschuwt dat er geen prijsverhogingen achteraan mogen komen.

Op de metrostations van Rotterdam staan al maanden werkeloze toegangspoortjes, bestemd voor de OV-chipkaart. Duizenden reizigers passeren dagelijks de tourniquets, zien rode kruisjes staan, maar kunnen gewoon doorlopen. Ook in de bussen van Connexxion is apparatuur aangebracht voor de kaart, zonder dat het grote publiek er gebruik van kan maken. Rond deze tijd had het systeem in de regio Rotterdam volop in gebruik moeten zijn, als voorloper voor heel Nederland, maar door technische problemen wordt invoering van de OV-chipkaart keer op keer uitgesteld.

Afgelopen april had het project, bedoeld voor alle openbaar vervoer, moeten beginnen voor trein, bus en metro in de regio Rotterdam. Hoewel er inmiddels door kleine groepen proefpersonen op bussen van Connexxion en in de Rotterdamse metro wel al met chipkaarten wordt gereisd, is het product voor `gewone reizigers' nog niet beschikbaar. Een van de grootste technische struikelblokken is de integratie met de andere vervoersmiddelen. Zelfs het testgebruik op de NS-lijn tussen Hoek van Holland en Rotterdam blijft niet mogelijk en is nu doorgeschoven naar begin 2006. In de vervoersconcessie van het rijk staat dat NS per 1 januari 2008 de OV-chipkaart over heel het land moeten hebben `uitgerold'. Philippe Smit, NS-directeur marketing en verkoop, zegt ervan overtuigd te zijn dat NS die datum zal halen.

Reizigersorganisatie Rover daarentegen zegt ,,geen enkel vertrouwen'' meer te hebben in de planning van NS. ,,We hebben NS al herhaaldelijk gezegd dat ze hun planning niet zouden halen, maar we werden weggehoond. Nu krijgen we gelijk.''

Minister Peijs (Verkeer, CDA) zei deze week op een symposium van de Consumentenbond over de OV-chipkaart ,,niet zo blij'' te zijn met de verdere vertraging. De bewindsvrouw had allang willen besluiten of de ontwikkeling van de OV-chipkaart op volle kracht kan worden voortgezet of niet. Zo'n go/no go-besluit zal er voorlopig echter niet komen. De minister gaat nu eerst ,,een onafhankelijk onderzoek instellen naar de situatie bij NS''.

Trans Link Systems (TLS), de organisatie die namens NS en de andere vier grote vervoerders (Connexxion, het Haagse HTM, GVB uit Amsterdam en de Rotterdamse RET), de OV-kaart opzet en moet uitvoeren, hield de afgelopen maanden steeds vol dat alles op schema lag en het project `echt' deze herfst zou beginnen. Maar op het ministerie van Verkeer en Waterstaat was al in april duidelijk dat dit niet kon.

Het zoveelste uitstel heeft Tweede-Kamerlid Duyvendak (GroenLinks) flink doen schrikken: ,,Betekent dit niet gewoon dat het hele project zal worden afgeblazen.'' Volgens Kamerleden hebben Peijs' ambtenaren het OV-project inmiddels herkend als ,,een van de meest riskante projecten voor de minister''.

Nederland is met de OV-chipkaart pionier, nergens ter wereld bestaat nog één landelijk kaartsysteem voor alle vormen van openbaar vervoer. Reizigers moeten in de toekomst `inchecken' én `uitchecken' met de chipkaart, die nabij een poortje met kaartlezer wordt gehouden. De kaart is niet gratis, hij kost bij aanschaf 7,50 euro (geldig voor vijf jaar) en daarvoor kan de reiziger nog niet op pad, dan moet eerst nog een tegoed worden geladen.

De afstemming van de verschillende vervoersvormen op elkaar en het inpassen van de huidige kaarten, abonnementen en tarieven levert technische problemen op. Zo heeft NS nog geen oplossing gevonden voor de logistiek van de internationale treinen. ,,Dit is nog een groot probleem'', erkent André van de Lee, clustermanager ticketing van NS. Krijgt een reiziger die in Parijs een kaartje koopt naar Amsterdam ook een OV-chipkaart, die nodig is om te kunnen `uitchecken'. Ook over het kaartje voor buitenlandse bezoekers die op Schiphol aankomen is nog geen duidelijkheid. Het plan van NS behelst nu de OV-chipkaart zoveel mogelijk aan te bieden in pakketreizen. Reizigers die `zelfstandig' willen reizen moeten bij een automaat de OV-chipkaart aanschaffen, ook al maken ze er eenmalig gebruik van. Een gezin van vier zou al 30 euro aanschafkosten kwijt zijn, meer dan de taxirit tussen de luchthaven en Amsterdam centrum. Het stads- en streekvervoer is overigens wel van plan enkele ritten, voorzien van een chipje, aan te bieden.

Trans Link Systems heeft nog een ander groot probleem. De spoorwegen, bus-, metro- en trambedrijven kennen verschillende tariefsystemen en die zijn moeilijk te integreren. Dit leidt er straks toe dat reizigers die nu nog kunnen overstappen van het ene vervoermiddel naar het andere (onder meer op enkele Amsterdamse stations waar trein en metro perrons delen) eerst moeten `uitchecken' en dan weer `inchecken'. Smit van NS wijst erop dat reizigers die nu overstappen ook een ander kaartje moeten kopen (behalve mensen in het bezit van een OV-abonnement).

NS heeft als belangrijkste financier in het kaartproject de touwtjes in handen, al wil het bedrijf niet zeggen hoeveel er is gefourneerd. Philippe Smit zegt wel dat het geld afkomstig is uit de verkoop door NS van Telfort in 2000, die rond de 1,9 miljard euro opleverde. Bekend is ook dat de totale investeringen voor de OV-chipkaart ten minste 1,5 miljard euro zullen bedragen. NS schat dat ruim eenderde van dit bedrag, voor de gehele sector, inmiddels is uitgegeven. Het juridisch eigendom van de kaart ligt in de opstartfase bij TLS, waarin de vervoersbedrijven deelnemen.

Tussen ministerie en vervoerders is verder afgesproken dat de OV-chipkaart niet tot prijsverhogingen mag leiden. Minister Peijs benadrukte dat deze week nog eens. Ze zei geen ,,euro-effect'' te willen zien: prijsstijgingen achteraf, zoals bij invoering van de Europese munteenheid.