Roemenië: rafelrand en eldorado tegelijk

De Europese Commissie publiceerde deze week een kritisch rapport over corruptie in Roemenië, dat in 2007 lid wil worden van de Europese Unie. Dat houdt ondernemers uit het westen niet tegen. Zij vinden er goedkope, hoogopgeleide techneuten die niet terugschrikken voor een weekendje overwerk. ,,Het is corruptie met een glimlach.''

`Niet gek, hè, voor een Roemeense Roma-wees die geen stuiver had. Nu maak ik jaarlijks een omzet van ruim 2 miljoen euro. 2 miljoen?! Ik kan het nog niet geloven.'' Met zijn handen nonchalant in zijn zakken gestoken staat Dorin Parnica langs de uitvalsweg van de stad Cluj, in West-Roemenië. Terwijl achter hem een paard en wagen traag voorbijtrekken, wijst hij trots naar zijn gloednieuwe bedrijfspand: Heuver Profile, gespecialiseerd in auto- en vrachtwagenbanden. Het moederbedrijf in Nederland is in handen van Jan Heuver, waar Parnica mee in contact kwam tijdens zijn jeugdjaren in Nederland.

Parnica: ,,Ik ben zo'n weesje uit een inrichting waarvan jullie de vreselijke beelden op tv zagen, net na 1989, na de val van dictator Ceauşescu.'' Lange tijd hebben die beelden het imago van Roemenië bepaald: de aan hun lot overgelaten weeskinderen uit een zieltogend land aan de rafelrand van Europa. Veel christelijke organisaties, vooral Nederlandse, kwamen in actie en haalden weeskinderen naar Nederland. Eén van hen was Parnica.

Zestien jaar na dato is hij terug in zijn vaderland en runt er de Roemeense vestiging van `bandenkoning' Jan Heuver bij wie Parnica in Nederland ooit stage liep. ,,Ik zei tegen `Mister Jan': is Roemenië niet wat voor u? Zo is het gegaan: we zijn nu inmiddels een grote speler op de markt.''

Vorig jaar met Pasen kwamen de 150 Heuver-medewerkers uit Nederland met een speciaal gehuurde Boeing 737 naar Cluj. ,,Kostte 60.000 euro, maar dat doen we gewoon'', zegt Parnica. ,,We hebben een feestje gebouwd, een folklore-dansvoorstelling in het theater van Cluj bezocht. Iedereen was meteen verliefd op de stad.''

Cluj, in Transsylvanië. De Duitsers, die hier eeuwen geleden als kolonisten kwamen, noemden en noemen de stad Klausenburg. De Hongaren, die hier eeuwenlang de baas waren, noemden en noemen de stad Kolozsvár. De Hongaarse minderheid is er nog altijd sterk aanwezig: ze hebben hun eigen culturele instellingen, zoals het Hongaarse Operahuis, en aan de universiteit wordt ook in het Hongaars gedoceerd – al nam Ceauşescu de Hongaren hun eigen universiteit af. Tot zijn verlies bij de lokale verkiezingen in 2004 probeerde de ultranationalistische burgemeester Gheorghe Funar met alle denkbare middelen de Hongaarse cultuur te onderdrukken. Maar sinds een jaar draagt de stad weer met enige trots haar open, multiculturele karakter uit.

Roemeens en Hongaars zijn er de voertalen, maar de laatste paar jaar laat iedere ambitieuze twintiger in Cluj zich 's avonds nog bijscholen in het Frans, Italiaans of Engels. Want de studentenstad – 60.000 studenten op een totaal aantal inwoners van 330.000 – is ontdekt door het internationale bedrijfsleven. Ruim twintig Nederlandse bedrijven vestigden zich de afgelopen jaren in Cluj.

,,Het zijn juist die Duitse en Hongaarse wortels in deze stad die het aantrekkelijk maken om je hier te vestigen'', zegt Cor Geertsma van het Nederlandse ICT-bedrijf ISDC dat in Cluj software ontwikkelt. ,,De hoofdstad Boekarest is een ander verhaal, daar heerst de Balkan-mentaliteit, met meer chaos en corruptie. Maar in Cluj voelt een Nederlander zich gemakkelijk thuis.'' Geertsma is er inmiddels voorzitter van een heuse Dutch Business Club.

Wie zich door de jungle van Ceauşescu's betonrotte flatgebouwen, de blocuri, heen heeft geworsteld begrijpt in het oude stadscentrum wat Geertsma bedoelt. In statige panden langs de ruim opgezette boulevards hebben elegante restaurants en modezaken hun deuren geopend. Een stroom van studenten gaat over straat. Overal staan gebouwen in de steigers. Bankfilialen kondigen hun aanstaande opening aan.

,,Vooral de vrouwen hier weten van aanpakken'', zegt Geertsma. ,,Roemeense mannen beklagen zich nog te vaak over corruptie, die hun carrière in de weg zou staan. `Ja, dat weten we nou wel', zeggen de vrouwen. `Maar nu aan de slag!'''

Begin deze week sprak de Europese Commissie waarschuwende woorden over de toetreding van Roemenië tot de Europese Unie. Die is gepland voor januari 2007, maar kan in gevaar komen als het land niet meer doet aan bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad. De begin dit jaar aangetreden centrumrechtse regeringscoalitie van premier Tariceanu beloofde de corruptie hard aan te pakken, maar het probleem is hardnekkig.

Toch is de kritische rapportage van de Commissie geen obstakel voor het toenemende aantal buitenlandse bedrijven en banken die zich vestigen in Roemenië. Het land biedt met 22 miljoen inwoners volop afzetmogelijkheden voor westerse verkopers van auto's, mobiele telefoons en hypotheken. De economische groei schommelt rond de 6 procent en de lonen en productiekosten zijn laag.

,,Zonder het Roemeense avontuur had het Nederlandse ISDC het niet overleefd'', zegt Marcel Anghel (37), de Roemeense directeur van de vestiging van softwarebedrijf ISDC in Cluj. ,,Hier schrikt men niet terug voor een weekendje overwerk. Nederlanders zijn duur en verwend.'' Zijn Nederlandse partner Cor Geertsma heeft op het Nederlandse hoofdkantoor de leiding over sales en acquisitie. ,,Toen het in Nederland nog goed ging voorzag Geertsma dat er zware tijden op komst waren. Er ontstond in Nederland een schrijnend tekort aan sofwareontwikkelaars, de specialisten in Nederland werden te duur en de vaste contracten en secundaire arbeidsvoorwaarden betekenden in toenemende mate een risico voor ondernemers als Geertsma.''

In 1999 begon Anghel met Geertsma voorzichtig iets in Cluj, met vijf personeelsleden. ,,Toen de crisis echt uitbraak, na 11 september 2001, bleek het nut van de vestiging in Cluj. Sindsdien zijn we explosief gegroeid.'' Verdeeld over vijf verdiepingen in een gebouw aan de rand van Cluj zitten 75 jonge Roemeense softwarespecialisten achter computers. ,,We gaan uitbreiden naar 150 man personeel. Verderop in de stad wordt gewerkt aan een nieuw bedrijfspand.'' ISDC is nu een van drie Nederlandse ICT-bedrijven met vestigingen in Cluj, waar aan de technische faculteit jaarlijks ruim duizend sofwareontwikkelaars afstuderen. ,,Een goudmijn.''

Op de derde verdieping zit Almar Lijfering achter een scherm. Hij is de enige Nederlandse werknemer. Tijdens een uitwisseling van de Roemeense en Nederlandse ISDC'ers werd hij verliefd op een Roemeense en besloot haar achterna te reizen. Van 3.000 euro bruto per maand is hij naar 1.000 euro gegaan. Hij is daarmee een van de duurste werknemers; zijn Roemeense collega's verdienen 600 euro – nog steeds ver boven het gemiddelde Roemeense maandsalaris van 200 euro. ,,Geld is niet alles'', zegt Lijfering. ,,Ik ben voor de liefde gekomen en trof hier ook nog een prachtig land aan. Ik ben met mijn beroepsopleiding de laagst opgeleide van iedereen. Mijn Roemeense collega's komen allemaal rechtstreeks van de universiteit.''

Het aantrekkelijke voor een Nederlands bedrijf, zegt Anghel, is de motivatie van de Roemeense pas-afgestudeerden. Anghel: ,,Tot 1989 werd elke ambitie in Roemenië onderdrukt. Die heeft nu de vrije teugels gekregen. Ouders zeggen dan ook tegen hun kinderen: grijp de kans die wij nooit kregen!''

ISDC-Cluj voert opdrachten uit voor Nederlandse bedrijven als ING, ABN Amro, Ahold en uitgeverij Swets & Zeitlinger. ,,Roemeense opdrachtgevers zijn nog niet interessant'', zegt Anghel. ,,Ze kunnen minder besteden en betalen vaak te laat.''

Er komen nogal wat bedrijven naar Cluj die het rape & plunder-scenario hanteren. ,,Ze komen hier even de goedkope arbeidsmarkt afstropen en trekken binnenkort weer verder, naar Oekraïne'', licht Anghel toe. ,,Vooral Duitsers en Italianen maken zich daar schuldig aan.'' Maar Nederlanders net zo goed, zegt Anghels partner Geertsma. ,,Van onze Dutch Business Club in Cluj zijn er een paar lid waarvoor ik me schaam. Die klagen nu al dat Roemenië te duur wordt, zonder dat ze ook maar íéts investeren in hun werknemers.''

ISDC probeert met die trend te breken. In het nieuwe pand komen fitnessfaciliteiten en iedere woensdag is er een gratis cursus Nederlands. Verplicht, dat wel. Zodat in de toekomst iedereen direct met de Nederlandse opdrachtgevers kan communiceren.

Natuurlijk zijn er problemen, geeft elke Nederlandse ondernemer schoorvoetend toe, zeker na een dubbelgestookte pruimen¸tuica in een van de grand cafés van Cluj. Corruptie is er in Roemenië tot in de hoogste politieke regionen, rapporteren zowel EU-waarnemers als de Roemeense afdeling van Transparancy International, de wereldwijde corruptiewaakhond. Hoe dit te vermijden?

,,Niet'', zegt de Nederlandse bankier Robert Rekkers die tot 2002 leiding gaf aan ABN Amro Roemenië. ,,Wetgeving werkt traag, is inefficiënt, wordt voortdurend veranderd en is ook nog eens politiek gekleurd. De medische sector is door en door corrupt: je wordt niet behandeld zonder de dokter onder tafel te betalen.'' Toch omschrijft hij Roemenië als een eldorado voor ondernemers met een lange adem. ,,Hier kun je doen wat in Nederland niet meer kan: iets opbouwen, de handen uit de mouwen.''

In 2002 maakte Rekkers zijn overstap van het hoofdkantoor van ABN Amro in Boekarest naar Banca Transilvania (BT), nu de grootste Roemeense middenstandsbank. ,,We openen deze week ons 183ste filiaal.'' Aan de wand van zijn immense directiekamer, aan de drukke verkeersader Bari¸tiu, hangt de kaart van Roemenië. De regio Transsylvanië is volgeprikt met BT-vlaggetjes. Rekkers: ,,Ik was het impotente gedoe bij ABN Amro zat. Zij wilden weer meer centraliseren, ik wilde juist dichter op mijn cliënten gaan zitten. Dat móét je hier doen, wil je weten wat er echt speelt.''

BT werd in 1993 door lokale Roemeense ondernemers opgezet en richtte zich van meet af aan op het stimuleren van het midden- en kleinbedrijf. In 1999 kreeg BT steun van de European Bank for Reconstruction and Development die nu nog steeds aandeelhouder is. In 2001 werd de bank getroffen door een grote fraudezaak. Rekkers: ,,BT verloor 5 miljoen dollar, terwijl het eigen vermogen destijds amper 40 miljoen dollar was.'' Sinds zijn aantreden, zegt Rekkers, is de bank gezuiverd. ,,De spookverhalen over ondernemen in het huidige Roemenië zijn overdreven: het is corruptie-met-een-glimlach. Op tijd en aan de juiste persoon een goeie fles wijn schenken, daar blijft het bij. Ons eigen vermogen is inmiddels 130 miljoen dollar en we hebben 2.800 man in dienst.''

Rekkers verbaast zich erover dat er niet meer Nederlandse bedrijven naar Cluj komen. ,,Roemenië is een enorme groeimarkt, de binnenlandse consumptie stijgt explosief. Dit jaar al is de aankoop van auto's gestegen met 75 procent. Vooral voor de food-sector en de chemie is hier veel te halen.''

Op een braakliggende stuk land achter de bedrijfshal van bandenbedrijf Heuver maakt Dorin Parnica een weids gebaar. ,,Hier hebben we laatst nog een grote barbecue voor alle werknemers georganiseerd.'' Bij zijn buren, het eveneens Nederlandse bedrijf E. van Wijk Transport, werden ze gek van de lucht van gebakken vlees en het liederlijke gezang.

,,Roemenië heeft een enorm potentieel'', zegt Parnica. ,,Hier kan een Nederlander de Hollandse glorietijd uit de jaren zeventig herbeleven. Voorwaarde is wel: denk niet na over de politiek en de corrupte rechters hier. Want dan vergaat je alle zin.''