Op reis met een vraag

In `De korte golf' beschrijft Guus Middag radiomomenten die hem raken. Vandaag `de kettingvraag', die dagelijks door een wetenschapper wordt beantwoord.

Zou een geleerde, die zoals bekend alles al weet, zich ook nog wel eens iets afvragen? Zeker wel. Dat blijkt dagelijks in `De kettingvraag', een van de leukste radio-uitvindingen van de laatste jaren. Elke werkdag, 's middags tegen tien voor twee, aan het eind van het wetenschapsprogramma Hoe?Zo!, bellen we een geleerde. Die is bijvoorbeeld moleculair celfysioloog, of professor in de experimentele dierkunde. We leggen hem een vraag voor die zijn hooggeleerde collega, laten we zeggen hoogleraar systeemfysiologie bij de afdeling neurowetenschappen, gisteren stelde. Aan de deskundige van vandaag de taak om kort en helder antwoord te geven. Als dat lukt, mag hij als beloning zelf ook een vraag stellen, die de volgende dag op hetzelfde tijdstip beantwoord zal worden. Ziehier het principe van de kettingvraag.

Er hoort een ontspannen sfeer bij, alsof de mannen en vrouwen in de witte jassen even in de gang, op weg naar de koffieautomaat, staande zijn gehouden. Zeg, hoe stelt men eigenlijk vast dat de halfwaardetijd van uranium vier en een half miljard jaar is? Er wordt wat gewikt en gewogen en geaarzeld. De presentator in de studio houdt zich van de domme – altijd goed als het om wetenschap gaat. Nog zo'n vraag: hoeveel bomen heb je nodig om de CO2-uitstoot uit de lucht te nemen? Maar ook: waarom rijden ze in Engeland links? Waarom jeukt het niet als je jezelf kietelt? Wat zien blinden als ze dromen?

Zo reist de wetenschap de wereld rond. De ene vraag haakt in de andere, van geologie naar archeologie naar taal naar celbiologie naar informatietechnologie, en zo elke dag weer verder. Het zijn allemaal losse weetjes, door toeval verbonden, maar er gaat van deze vragenketting toch een aardige suggestie van dwingende samenhang uit. Als we maar door blijven vragen, komen we op een gegeven moment vanzelf bij de allerlaatste vraag uit. Dat zal dan, als het goed is, de vraag zijn die ooit als eerste kettingvraag is gesteld.

Maar zover zijn we bij Hoe?Zo! nog lang niet. Eerst moeten we nog weten waarom schildpadden tweehonderd jaar oud worden en muizen maar drie. Waarom een verdieping een verdieping heet, en geen verhoging. En wat er eigenlijk was vóór de Big Bang. Dan kan het gebeuren, terwijl wij nog maar eens een bammetje smeren en een appeltje schillen, dat een astrofysicus zich meldt, en eerst maar eens grinnikend meedeelt: ,,Voor deze vraag verwijzen wij meestal naar de theologische faculteit.'' Het is net zo'n soort vraag als: wat deed God voordat Hij de wereld schiep? We weten het niet, zegt de professor. ,,Het is niet gedefinieerd.''

En dan gaat hij maar iets vertellen over heel diep het heelal in kijken, reststraling van de oerknal, theorievorming over gassen en materie en dergelijke. Maar de studio wil terug naar de tijd vóór de oerknal: ,,Dus er was niets voor de oerknal, zegt u?'' Dat is volgens de astrofysicus weer veel te sterk uitgedrukt; daar is volgens hem geen bewijs voor: ,,Je kunt niet zeggen dat er niets was.'' Op de radio komen ze er niet helemaal uit (,,U moet het vergelijken met de vraag: wat is er ten noorden van de noordpool?''), maar het is al bijna twee uur. Overal in het land vegen de mensen de broodkruimels van tafel en klappen hun broodtrommeltjes dicht. Ze moeten toch maar weer aan het werk. Voor de oerknal hebben ze vandaag even geen tijd meer.

Hoe?Zo! radio, elke werkdag tussen 13:00 en 14:00 uur op 747AM.