Nationaal erfgoed

Landgoed Beeckesteijn gaat sluiten. De gemeente Velsen heeft er geen geld meer voor. Verkoop betekent waarschijnlijk het einde van het museum dat in de zeventiende-eeuwse buiten is gevestigd, vreest de Nederlandse Kastelenstichting, en het is de vraag of de restauratie van de tuinen afkomt. De gemeente onderhandelt al jaren met Natuurmonumenten, maar nog steeds zonder resultaat.

Het landgoed biedt – bood – plaats aan onder meer een jaarlijks popfestival en aan een drukbezochte country fair. Daar liepen veel dames rond met strooien hoeden en ruisende rokken van Pauw, die krankzinnige bedragen durfden te vragen voor roestig, maar o zo schilderachtig tuinmeubilair dat ze achterin hun Volvo stationcar uit de Morvan en de Dordogne hadden meegenomen. Sindsdien weet ik wat bedoeld wordt met het landleven als lifestyle.

Het landgoed is in de vroege zeventiende eeuw ontstaan als hofstede van ene Maria Gerrijtsd. van Beeckesteijn. Latere eigenaren hebben het in de achttiende eeuw flink vergroot en de beroemde tuinen aangelegd. Ruim tweehonderd jaar lang was het eigendom van de familie Boreel die het in 1952 aan de gemeente Velsen verkocht. Wie mocht hebben gedacht, zoals de familie Boreel ongetwijfeld deed, dat de overheid het landgoed als erfgoed tot in lengte van dagen voor het nageslacht zou bewaren, komt bedrogen uit. Kennelijk is overheidsbezit geen garantie meer voor continuïteit op de lange termijn.

Misschien wil de gemeente met deze draconische deadline haar onderhandelingspartner alleen onder druk zetten – maar er staan vast ook al diverse projectontwikkelaars klaar met plannen om het prachtige buitenhuis op te delen in luxe appartementen en de tuinen via een (fikse) maandelijkse bijdrage aan de Vereniging van Eigenaren te onderhouden. Maar al worden huis en tuinen min of meer in stand gehouden, het publiek kan er nooit meer in.

In Engeland doen ze dat anders, en beter. Daar geeft de National Trust eigenaren van landgoederen en kastelen geld om de boel te onderhouden, op voorwaarde dat het publiek erin kan. Zo kunnen de veelal oorspronkelijke bewoners `thuis' blijven wonen én kan het publiek kennis nemen van dit erfgoed.

Het nieuws uit Velsen maakt duidelijk dat het de hoogste tijd is voor een National Trust in Nederland. Niet dat het niet geprobeerd is: in de afgelopen twintig jaar zijn er minstens twee keer verkennende gesprekken gevoerd over het samengaan van Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de provinciale landschappen. Die zijn steeds afgeketst op de cultuurverschillen tussen de private en de publieke werelden – zoals nu kennelijk opnieuw is gebeurd rond Beeckesteijn. Partijen moeten zich nu wel afvragen of het vasthouden aan de eigen cultuur niet zolangzamerhand ten koste gaan van juist datgene wat ze zeggen te willen beschermen.