Conservatieve achterban is aan het muiten

Harriet Miers trok zich gisteren terug als kandidaat voor het Hooggerechtshof. De conservatieve achterban van de president twijfelde aan haar capaciteiten als rechter.

Washington lette gisteren op het verkeerde onderwerp. Alle ogen in de Amerikaanse hoofdstad richtten zich op de conclusies van het strafrechtelijk onderzoek naar Plamegate (de wraak op een ambassadeur die de onderbouwing voor de oorlog in Irak bestreed) en de mogelijke vervolging van een of meer presidentiële adviseurs.

Maar net toen bekend was dat de aanklager nog een dag extra nodig had – ten vroegste vandaag geeft hij uitsluitsel – ging het Witte Huis door het stof in een andere kwestie die het aanzien van de president al weken schaadt. Harriet Miers, juridisch adviseur van de president en een vriendin van zijn familie, trok zich terug als kandidaat voor het Hooggerechtshof.

Trust me, vertrouw me, zei Bush 28 dagen geleden toen hij Miers voordroeg. Maar zijn conservatieve achterban, waarop zijn presidentschap sterk leunt, toonde niet het minste vertrouwen in zijn keuze. Miers, oud-voorzitter van de Texaanse Orde van Advocaten, was volgens deze critici te licht om het doorleefde conservatieve stempel op het Hof te drukken dat behoudende Republikeinen al decennia nastreven. In plaats daarvan, zei hoofdredacteur Bill Kristol van de conservatieve Weekly Standard, was Miers' kandidatuur het product van Bush' zwakste eigenschap: vriendjespolitiek.

En dus sloegen conservatieven aan het muiten. Ze hadden nu een kans – de oorlog in Irak, de nasleep van de orkaan Katrina en Plamegate hadden de president al verzwakt. De aanvallen op Bush waren soms zo wreed dat waarnemers een parallel zagen met de manier waarop conservatieven in 1992 met zijn vader afrekenden, George H.W. Bush, nadat hij zijn belofte brak de belasting niet te verhogen (`read my lips'). Juist die ervaring bracht Bush jr. ertoe een coalitie met de conservatieven te sluiten.

Dat het een gelegenheidscoalitie is, werd in dezelfde zaak-Miers eens temeer bewezen. First lady Laura Bush zei dat seksisme een rol speelde in het negatieve oordeel van conservatieven over Miers, hetgeen in die kringen alweer tot furie leidde. Intussen werden berichten bekend die de vrees van conservatieven bevestigden: Harriet Miers mocht zich conservatief noemen maar in het recente verleden had ze geregeld progressieve standpunten ingenomen. De doodsklap kwam deze week toen bekend werd dat ze in 1993 het zelfbeschikkingsrecht van de mens ondersteunde. Een klassiek argument vóór abortus. En een vloek in de kerk voor conservatieven.

Politieke analisten zeggen dat de gevolgen van Miers' terugtrekking op de lange termijn groot zullen zijn: Amerika krijgt vrijwel zeker een veel conservatiever Hooggerechtshof. Nu de poging een relatief gematigde kandidaat geaccepteerd te krijgen al na 28 dagen is gestrand, kan Bush het zich moeilijk permitteren nogmaals de toorn van zijn conservatieve achterban te wekken. ,,Ik hoop dat het slechte gedrag van de rechtervleugel van de Republikeinen niet wordt beloond'', zei leider Harry Reid van de Democraten in de Senaat gisteren. Analisten zeggen dat George Bush weinig keus heeft: anders overkomt hem alsnog wat zijn vader dertien jaar terug gebeurde.

Voor de korte termijn zien dezelfde analisten in de terugtrekking het begin van een strategie van het Witte Huis om zich te wapenen tegen Plamegate. Diverse conservatieve strijders tegen Bush' voordracht van Miers spraken gisteren weer de onvoorwaardelijke steun aan de president uit die ze laatste maand niet over hun lippen kregen. ,,We houden weer van hem'', zei de conservatieve schrijfster/blogger Ann Coulter. En David Frum, de oud-speechschrijver van Bush die de conservatieve actie tegen Miers begon: ,,Morgen [vrijdag, red.] heeft de president weer een verenigde partij achter zich.'' Signaal: wat er ook gebeurt, we steunen Bush inzake Plamegate.

Vandaag zou over deze zaak helderheid komen. Het gaat om ambassadeur Joseph Wilson, die, nadat hij een van de grondslagen van de oorlog in Irak betwistte, werd ondermijnd, vermoedelijk door het Witte Huis. De naam van Wilsons vrouw, Valerie Plame, een geheim agente van de CIA, werd openbaar gemaakt: een strafbaar feit. Aanklager Pattrick Fitzgerald onderzoekt of medewerkers van het Witte Huis hiervoor te vervolgen zijn. Uit zijn onderzoek is gebleken dat twee prominente medewerkers van het Witte Huis, Karl Rove en topadviseur `Scooter' Libby van vice-president Cheney, gesprekken hebben gevoerd met verslaggevers over Wilson en Plame. Als een van beiden wordt vervolgd, zou dit schade aan het Witte Huis toebrengen. Al was het maar omdat in zo'n strafzaak naaste medewerkers van Bush en Cheney waarschijnlijk in het openbaar moeten getuigen.

Plamegate speelt intussen ook een rol in de hoofden van Republikeinen die zich tegen Miers' voordracht hebben gekeerd, zo bleek gisteren. In veler ogen bevestigt Plamegate de wraakzucht van het Witte Huis tegen dwarsliggers. Manuel Miranda, die een leidende rol in het conservatieve verzet speelde: ,,Er zal nog jaren een kruis op ons voorhoofd staan: wie steunde jij rond de voordracht van Harriet Miers?''