Advocaten op zoek naar cliënten

De advocaten van de asielzoekers die vast zaten in het detentiecentrum op Schiphol verkeren na de brand van gisternacht in grote onzekerheid over de toestand van hun cliënten. Ze weten zelfs niet waar ze zijn.

Ze komen uit de Ivoorkust, Soedan, India en China. Vier jonge mannen die hun land ontvluchtten en in Nederland asiel aanvroegen. Om uiteenlopende redenen werd hun asielaanvraag geweigerd. Daarom zaten ze gisternacht in blok K van het justitieel cellencomplex in Schiphol- Oost: ze moeten terug naar hun land van herkomst. Maar ze hebben nog geen reisdocumenten (laissez-passer) van hun ambassades in Nederland om ook daadwerkelijk te kunnen vertrekken.

Ze zijn alle vier cliënt van L. Vellenga, asieladvocaat en voorzitter van de Vereniging Asieladvocaten - en Juristen Nederland (VAJN). Vellenga wist vanmorgen, netzomin als veel andere asieladvocaten die we spreken, nog steeds niet of haar cliënten nog in leven zijn. Of ze gevlucht zijn, of zijn overgeplaatst en waar naartoe. Van Justitie horen de advocaten niets. De meesten in het detentiecentrum waren uitgeprocedeerd en hebben daarom officieel geen advocaat meer.

Asieladvocate B. Ficq heeft ,,een stuk of tien'' cliënten die gisternacht in het cellencomplex zaten. Ze heeft alle IND-nummers voorgelegd aan het Rode Kruis. Ook asieladvocaten kunnen niet rechtstreeks met Justitie of de IND bellen over de identiteit van de slachtoffers. Justitie maakt niet bekend wie overleden of voortvluchtig is. Wel wie is overgeplaatst naar andere gebouwen. Ja, zei Justitie, al haar cliënten zouden nog leven. Ficq heeft geen vertrouwen in de informatie van Justitie. Ze gaat voor alle cliënten verzoeken de detentiemaatregel op te heffen. ,,En dan kan ik ze zelf in de rechtbank zien, `'zegt Ficq. ,,Ze vragen hoe het met ze gaat en waar ze zitten.'' Veel vreemdelingen zouden nog op Schiphol-Oost zitten, hoorde ze van een collega. ,,Dat moet haast wel. Zeist en Rotterdam zitten ook vol.''

Vellenga zegt niet van haar cliënten te hebben gehoord dat het gevaarlijk was in het detentiecentrum, dat het gevangenisregime slecht was, dat ze onheus werden bejegend door het bewakingspersoneel. Of dat ze niet genoeg te eten kregen. ,,Het is de verveling waar iedereen over klaagt'', zegt ze. ,,De lange dagen die in ledigheid moeten worden doorgebracht omdat er geen enkele vorm van recreatie is.

Bovendien worden ze maar een uur per dag gelucht. Dat betekent dat ze alleen dan daglicht zien. De cellen hebben geen ramen.'' Als ze haar cliënten bezocht stoorde haar vooral het gevoel of ze met een zwaar bewaakte gevangenis van doen had. ,,Het gebouw is betrekkelijk eenvoudig opgetrokken, maar er omheen staan hoge hekken met prikkeldraad. En het alarm gaat al af als je een gesp op je schoenen draagt.'' [Vervolg: pagina 3]

ADVOCATEN

Onzekerheid voor opgesloten vreemdeling

[Vervolg van pagina 1 Het is niet nieuw dat asieladvocaten niet weten waar hun cliënten zich bevinden. Asieladvocate Ficq: ,,Hoe gek het ook klinkt in deze tijd van computers, het is, los van deze brand, altijd al moeilijk mensen te achterhalen. Dan bel je het centraal plaatsingsbureau van justitie waar mensen zich bevinden. Je vertrekt met, zeg, tien dossiers naar Rotterdam en dan blijken er drie niet te zijn. Er wordt veel met deze mensen geschoven en hun namen worden telkens anders gespeld.''

Volgens asieladvocate K. Ross, die op het regiokantoor van de Stichting Rechtsbijstand Asiel Nederland in Haarlem werkt, is er een groot verschil tussen een detentiecentrum en een gevangenis. ,,Gevangenen weten hoe lang hun straf is, hoeveel tijd ze nog in de cel moeten doorbrengen. Mensen die in vreemdelingenbewaring worden gesteld hebben geen idee hoe lang het duurt voordat er een laissez-passer afkomt en ze Nederland worden uitgezet. Die onzekerheid knaagt. Ze hebben vaak het gevoel dat ze volledig aan hun lot zijn overgelaten.''

Volgens Ross is een dag naar de rechtbank vaak een morele opkikker voor haar cliënten: ,,Er is nog aandacht voor mijn zaak. Ik besta nog voor de autoriteiten.'' Strafrechtadvocaat E.G.S. Roethof, die ook cliënten had op Schiphol-Oost, benadrukt dat dat juist een van de redenen is dat er onder de gedetineerden zoveel paniek ontstond gedurende de nachtelijke brand. ,,Ze voelden zich totaal verloren.''

Ross had op het moment van de brand vier cliënten in het cellencomplex op Schiphol-Oost, al is het moeilijk om daar zicht op te houden omdat regelmatig worden overgeplaatst. Het zijn jonge mannen uit China, India en Columbia. ,,Mensen uit bijvoorbeeld China en Sierra Leone zitten vaak lang in vreemdelingenbewaring omdat hun ambassades nauwelijks uitreisdocumenten verstrekken'', zegt Ross. Ook asieladvocaat W. Lit weet nog niet hoe het met zijn cliënt is, een 18-jarige jongen uit India. Een uitgeprocedeerde asielzoeker, die zich nauwelijks verstaanbaar kan maken. ,,Ik communiceerde altijd met hem via een bewaker.''

De Rotterdamse asieladvocaat M. Collet van Collet International Laywers & Associates hoorde op de radio van de brand. Zijn cliënt op Schiphol-Oost is een 25-jarige man uit Gambia. Gevlucht uit angst voor de milities. Vanaf eind september zat de man in het detentiecentrum. ,,Hij had de verkeerde papieren.'' Zijn hoger beroep was net afgewezen, daarvoor zou Collet hem vandaag bellen. Vanochtend wist hij niet of de man leefde.

Justitie bevestigt dat de lijst met slachtoffers nog niet is vrijgegven.,, We zijn bezig met het identificeren van de slachtoffers'', aldus een woordvoerder van Justitie. ,,Pas als dat volledig is afgerond, publiceren we hun namen.''

Vellenga en Ross, maar ook asiel- en vreemdelingenadvocaat M. Strooij, benadrukken dat de aandacht nu niet volledig uit moet gaan naar het detentiecentrum op Schiphol-Oost. ,,De detentieboten in Rotterdam, dat is pas echt verschrikkelijk'', zegt Vellenga. ,,De vreemdelingen daar worden in een kooi op de kade gelucht alsof het apen zijn. En de boten zijn opgetrokken uit ijzer. Dat brengt een enorme herrie met zich mee. De onrust is daar dan ook groot. Bovendien zijn er voortdurend uitbraken. De bewaking loopt er daardoor vaak als een ME-ploeg bij.''