Verdwaalde vos in de Portrait Gallery

Francis Alÿs wandelt. Hij wandelt door Hyde Park met zeven steentjes in zijn rechterschoen en drie in zijn linker. Hij wandelt achter zijn eigen schaduw aan. Hij wandelt van links boven naar rechts onder van de plattegrond. Alÿs, geboren in Antwerpen en wonend in Mexico City, is opgeleid tot architect maar werkt al jaren als beeldend kunstenaar: filmer, schilder, fotograaf, schrijver, flaneur. De stad zelf is vaak het onderwerp en medium van zijn werk.

In samenwerking met de Londense kunstorganisatie Artangel maakte Alÿs een serie wandelingen door Londen, Seven Walks. The Nightwatch, waarin een stadsvos de hoofdrol speelt, is geïnstalleerd (en gefilmd) in de National Portrait Gallery. De rest van Seven Walks is te zien in een 18de-eeuws herenhuis aan Portman Square.

Het eerste wat daar opvalt, is het muzikale aspect van wandelen. In Railings loopt Alÿs door sjieke buurten en slaat hij met een stok langs spijlen van hekken, zuilen, bomen en andere objecten die hij tegenkomt – hij volgde er een spoedcursus drummen voor. Steeds neemt de wandeling het ritme van de straat over. Na een tijdje gaat opvallen hoe steriel, hoe monotoon zulke buurten eigenlijk zijn. Alÿs tikt baldadig tegen een auto, waarop het alarm afgaat.

Thema's als sociale barrières en het uitsluiten van ongewenste elementen zijn vrij expliciet, maar toch word je vooral erg vrolijk van de video. De manier waarop Alÿs de `gestolde muziek' van de architectuur bespeelt, de herinneringen die hij oproept aan kindergedrag – het is serieus gefilmd, maar uiteindelijk vooral speels. Elders in het statige pand slingert een discman waarop Alÿs ritmes uit Railings zingt: ,,ring ring keng king dong''.

Seven Walks nodigt uit tot scharrelen, kijken (naar de video's, schetsen, schilderijen, foto's en landkaarten), luisteren, en vooral ook aanraken. Overal liggen plattegronden, kopieën, boeken met de post-its van de kunstenaar er nog in, wetenschappelijke artikelen, krantenknipsels (,,UK has highest level of surveillance''). Dit is een tentoonstelling die tastbaar, toegankelijk wil zijn.

De stad zelf wordt immers steeds minder vrij toegankelijk. Niet alleen door de hekken, maar ook door het grote aantal bewakingscamera's – de gemiddelde Brit wordt zo'n 300 keer per dag gefilmd. Alÿs maakte twee wandelingen in dezelfde buurt, langs de route met de meeste bewakingscamera's en de route met de minste. In contrast hiermee staat de dia-installatie Ice 4 milk, die laat zien hoe in Londen dagelijks flessen melk voor deuren worden gezet, en in Mexico City blokken ijs: een systeem dat zuiver werkt op vertrouwen.

Dit idee van sociale saamhorigheid komt terug in Guards, een film over 64 Coldstream Guards (de berenmutsen die Buckingham Palace bewaken). Alÿs liet ze op een vroege zomerochtend in hun eentje door de City dwalen, op zoek naar elkaar. Als ze een andere Guard tegenkwamen, zo luidden de spelregels, moesten ze in de pas gaan lopen en samen verder gaan. Eenmaal compleet marcheerde de formatie naar de dichstbijzijnde brug, om daar op te breken. De

Guards worden vooral van bovenaf gefilmd, als door bewakingscamera's, en het ritme van hun laarzen is hypnotiserend. De film is ook komisch: Guards alleen ogen verweesd, ongemakkelijk. Maar als ze soortgenoten tegenkomen voltrekt zich een gedaanteverwisseling: steeds trotser, luider en sterker marcheren ze door.

Een van Alÿs' inspiratiebronnen blijkt de mythe van Plato waarin mensen door de goden in tweeën worden gespleten en de rest van hun leven naar de hereniging met het andere halve wezen op zoek zijn. Dat past goed in de speelse, haast sprookjesachtige sfeer van Seven Walks. Een verdwaalde vos scharrelt door de zalen van de Portait Gallery. We lezen kinderrijmpjes als ,,this old man/ he played eight/ he played knick knack on my gate''. De absurde instructies voor Alÿs' doen denken aan het magisch denken van kinderen: niet op de groeven tussen de tegels, altijd aan de zonnige kant van de weg. Seven Walks zegt veel over het kinderlijk plezier dat je kunt scheppen in ongelimiteerde bewegingsvrijheid, over de waarde van het flierefluiten.

Tentoonstelling: Francis Alÿs, `Seven Walks', in: 21 Portman Square en de National Portrait Gallery, London. T/m 20/11. Inl. www.artangel.org.uk