`Sterk Europa kan alleen met steun werknemers'

Vandaag komen Europa's regeringsleiders op uitnodiging van EU-voorzitter Tony Blair in Hampton Court bijeen om te praten over de toekomst van het sociale model. Het gaat om de vraag hoe sociale rechtvaardigheid te verzoenen is met meer economische groei. Het aantal mensen dat in Europa bij een vakbond is aangesloten, blijft groeien – mogelijk uit angst voor de harder wordende economie. Een dubbelinterview met een vakbondsman en een ondernemer. ,,Naast de interne markt is ook een sociale route nodig'', zegt John Monks van het Europese Verbond van Vakverenigingen. ,,In Europa is de mentaliteit te veel gericht tegen verandering'', zegt de Nederlandse ondernemer Tjark de Lange.

,,Pijnloos hervormen gaat niet.''

Nee, optimistisch is John Monks niet. De voorzitter van het Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV) vreest dat Europa minder sociaal zal worden dan het is. Lagere beloning, slechtere werkomstandigheden, meer uren werken, minder sociale rechten. In de Europese landen zelf bestaan al grote verschillen. Maar er zijn grenzen.

,,Ik kan de bezorgdheid van de vakbeweging niet genoeg onderstrepen'', zegt Monks (60), die in Brussel 60 miljoen werknemers vertegenwoordigt uit 34 landen – ook de FNV-leden in Nederland. ,,In Europa kan er niet één grote interne markt ontstaan, terwijl we 25 verschillende arbeidsmarkten hebben'', zegt Monks tijdens een gesprek in Brussel waar , waar het EVV zetelt. ,,Fundamentele sociale rechten kunnen niet stelselmatig worden uitgehold.''Monks waarschuwing is gericht aan de Europese politieke leiders, die vandaag in Hampton Court bij elkaar komen om onder leiding van de Britse premier Blair te praten over het sociale model van Europa. Hoe kan sociale rechtvaardigheid worden verbonden met meer economische groei en banen in Europa? Want de groei is te laag en de werkloosheid te hoog om de Europese welvaartsstaten betaalbaar te houden. ,,Eén ding is duidelijk: als werknemers zien dat het sociale Europa wordt neergehaald, zullen ze de Europese Unie als een bedreiging gaan zien, niet als steun'', zegt Monks. ,,Dan gaan we oppositie voeren, want aan een Europa dat alleen uit een interne markt bestaat, doet de vakbeweging niet mee.''

De Europese vakbondsleider kreeg bijval van de Franse president Chirac, die gisteren een artikel schreef in een aantal Europese dagbladen. Frankrijk zal volgens Chirac nooit accepteren dat Europa alleen maar een vrijhandelszone wordt. ,,We willen een politiek en sociaal Europa dat is geworteld in solidariteit'', schreef Chirac in het artikel, dat ook in deze krant verscheen.

Hoe ziet het sociale Europa van de vakbeweging eruit?

,,We willen dat Europese leiders erkennen dat voltooiing van de interne markt samen moet gaan met de handhaving van een sociaal model, dat natuurlijk overal verschillend wordt uitgevoerd. Maar het sociale karakter van Europa wordt in ieder geval getypeerd door het feit dat landen na de Tweede Wereldoorlog een verzorgingsstaat hebben opgebouwd met goede publieke diensten, met een sociale dialoog tussen werkgevers en werknemers en waarin collectieve arbeidsovereenkomsten worden gerespecteerd. Het is een model waarin minimumafspraken zijn gemaakt op sleutelgebieden. Dat heb ik ook Tony Blair in een brief laten weten. Ik waarschuw de regeringsleiders dat ik grote moeilijkheden voorzie als deze top faalt.''

Zal het niet bij mooie woorden blijven?

,,De neiging bestaat in Brussel dat deze problemen door de sociale partners in de lidstaten zelf moeten worden opgelost, door de vakbeweging en het bedrijfsleven. Maar wij willen graag dat pensioenen veilig zijn, dat de wetgeving over de duur van de werkweek wordt aangepast, dat uitzendkrachten beschermd worden. Dat vereist Europese wetgeving van de Europese Commissie. Ik wil Blair en commissievoorzitter Barroso duidelijk maken dat ze met mooie woorden alleen niet ver komen als de werkgevers zeggen: so what. We hebben nu de kans een sociaal Europa vorm te geven. Door het nee tegen de Grondwet is een sense of urgency ontstaan. Voor een sterk Europa heb je wel sterke steun nodig van werknemers. En uit de referenda bleek dat die steun afneemt. Vooral in een sleutelland zoals Frankrijk zal Europa toch populairer moeten worden.''

Hoe kan dat gebeuren?

,,Ik verwacht dat de Europese Commissie duidelijk maakt dat CAO's veilig zijn. Het moet helder zijn onder welke wetgeving werknemers vallen die in Europa van baan veranderen. De vakbeweging wil dat de regels gelden van het land waar gewerkt wordt. Niet alleen de minimumbeloning, maar alle arbeidsvoorwaarden. Wil iemand uit Estland in Frankrijk of Nederland werken, dan moet hij volgens de Franse of Nederlandse CAO betaald worden. Nu wordt regelmatig aanzienlijk minder dan de CAO betaald. In sommige sectoren zoals hotels, catering, landbouw en wegtransport bestaat al een Europese markt, maar niet één CAO.''

Europees Commissaris McCreevy van de Interne Markt pleit juist voor bevordering van vrije concurrentie. Laat Letse bouwvakkers in Zweden werken, al zijn ze goedkoper. Ze zijn lid van de EU.

,,Hij doelt op een zaak waarbij een Letse bouwfirma in Zweden achter het net viste om een school te bouwen met Letse bouwvakkers, die niet volgens de Zweedse CAO betaald werden. De zaak ligt nu bij het Europees Hof omdat de Letse bouwer zich belemmerd voelt in het vrije verkeer van diensten. Wij nemen de zaak heel hoog op. Er staat veel op het spel. Het is een eerste belangrijke testcase. De collectieve arbeidscontracten zijn door de jaren heen zwaar bevochten en kunnen nu in één klap door de Europese rechter ongedaan worden gemaakt, omdat Europese wetgeving prevaleert boven de nationale.

,,Als de Europese leiders er niet in slagen naast de interne markt ook een sociale route voor Europa uit te stippelen, dan kan de bereidheid de Europese Unie te steunen omslaan in complete oppositie. Ik verfoei ieder vorm van nationalisme en racisme, maar als mensen worden weggewerkt door goedkopere arbeidskrachten is dat vaak aanleiding tot enorme problemen.''