Iedereen valt voor Platonov

Enorme houten wanden torenen hoog uit boven de doellozen; Anna Petrovna Vojnitseva en haar vrienden, die wachten op de komst van Platonov, dorpsonderwijzer, boosaardig alcoholist en Don Juan. Een koekoeksklok geeft aan dat hij te laat is. De wachtenden trekken nog een biertje open.

Tsjechovs Platonov van het RO theater is in de regie van Alize Zandwijk een lange zit. Het podium is dikwijls vol met de twaalf personages, maar hun benepen landlevens boeien nauwelijks. Daar is de domme Sergej Pavlovitsj Vojnitsev (Lukas Smolders), die niet ziet dat Platonov (Herman Gilis) met één blik zijn vrouw van hem heeft gestolen: daar de luie dokter Nicolaj Ivanovitsj Triletski (Cees Geel) met zijn scheve postuur. Maar hoe hard iedereen ook beweert van niet, allen vallen ze voor Platonov.

Platonov is een jeugdwerk van Anton Tsjechov. De thematiek die hem later faam bracht – het troosteloze platteland, de richtingloosheid van de mens – ligt al in het stuk besloten, maar de plot heeft iets schools. Alle lijnen worden in één lange eindscène met veel tragiek aan elkaar geknoopt.

In de regie van Zandwijk lijkt het stuk in sommige scènes zo mogelijk nog schoolser. Acteurs zeggen op een rijtje beurtelings hun teksten op. Die stijfheid kan niet aan het talent van de gerenommeerde spelers liggen en moet dus wel een regiekeuze zijn. Maar er zijn meer mysteries. Zo eindigen de acteurs op kousenvoeten, terwijl juist dan iedereen praat over `vertrekken'. Het lijkt een banale variant van het bekende `naar Moskou' uit Tsjechovs latere meesterwerk De drie zusters, over zusters die uiteraard nooit naar Moskou gaan.

Wat ook verwondering wekt is dat iedereen zonder aansporing zijn leven in Platonovs handen legt. Vrouwen werpen zich aan zijn voeten, mannen vergooien hun levens voor hem. Dat schrijft de tekst voor, maar het spel is hier evenzeer een op een. Een vrouw die Platonov haar liefde verklaart, trekt ook meteen haar rokken omhoog. Zelfs Sergei met de horens op vergeeft Platonov nog voordat zijn vrouw bij hem is teruggekeerd.

Het zijn de strenge wanden van begenadigd decorontwerper Guus van Geffen die het stuk dynamiek geven. In het huis van Platonov staan ze ver op het achtertoneel, zodat er een grote lege ruimte ontstaat waarin Platonovs echtgenote Sasja Alexandra Ivanona (Hannah van Lunteren) eenzaam ronddwaalt. De koekoeksklok is verdwenen, de tijd staat stil. Onder haar neus legt Platonov het aan met Anna, met zijn jeugdliefde Sofia, maar Sasja is ziende blind.

Haar blindheid, net zoals de overgave van de vrouwen, verraden het perspectief van het verhaal; Platonov is zelf aan het woord. Dit is het verhaal door zijn ogen, dit is zijn trage nachtmerrie. In al zijn zelfmedelijden speelt hij met mensenlevens. Hij maakt zijn vrouw nodeloos ongelukkig, drijft zijn minnaressen tot wanhoop. Arme Platonov, de man die alles weet en niet in staat is er iets aan te doen. Hij lijkt op die andere tragische held, Hamlet. Maar Hamlet heeft meer moed; Platonov blijft op zijn stoel zitten. Zelfs zelfmoord krijgt hij niet voor elkaar.

Dit perspectief is een goede keuze, maar dat maakt Platonov niet tot een geweldige voorstelling. Het is een onevenwichtig stuk, met soms te trage scènes. Maar Herman Gilis als Platonov blijft na afloop in het achterhoofd doorzinderen. Een man die zijn omgeving naar zijn hand probeert te zetten en verliest– zo'n man is van alle tijden.

Voorstelling: Platonov door het RO Theater. Gezien: 22/10 Rotterdamse Schouwburg. Daar t/m 20/11; 2, 3/11 Antwerpen. Inl (010) 4118110 of www.rotheater.nl