EU-leiders zoeken nieuw spoor

`Back on track' is de slogan waarmee de Britse premier Blair vandaag probeert de in juni vastgelopen Europese samenwerking vlot te trekken.

,,Mensen met zo'n slechte keuken zijn niet te vertrouwen'', zei Jacques Chirac begin juli over de Britten. Eén geruststelling is er alvast voor de Franse president. Hij hoeft vanavond niet in Groot-Brittannië te eten.

De vanmorgen om tien uur Britse tijd begonnen informele top van Europese regeringsleiders in de buurt van Londen zou reeds rond zes uur afgelopen moeten zijn. Chirac kan dus ruim op tijd voor het diner terug zijn in Parijs.

Acht uren voor 25 regeringsleiders plus de voorzitters van de Europese Commissie en het Europees Parlement om hun licht te laten schijnen over de economische uitdagingen waarvoor Europa in een steeds concurrerender wereld staat. Oftewel, hoe verder met het zo in de verdrukking verkerende Europese sociale model? Dat was de bedoeling van de Britse premier Tony Blair toen hij op 1 juli het roulerend voorzitterschap van de Europese Unie overnam en zijn plannen voor het samenzijn van vandaag lanceerde.

In de daaropvolgende maanden is de agenda alleen maar uitgedijd. Zo heeft Blair zijn collega's gevraagd hoe zij denken de kiezers te overtuigen van de noodzaak tot modernisering. En of zij ook willen nadenken over de terreurbestrijding en de aanpak van illegale migratie. En ten slotte: hoe zou Europa meer kunnen doen om de wereld veiliger te maken?

Blair heeft zijn invités op het hart gebonden geen langdradige toespraken af te steken. Een écht open discussie, daar gaat het om, liet Blair in zijn uitnodiging weten. Het decor van het bijna 500 jaar oude Hampton Court Palace bij Londen, moet hiervoor het juiste klimaat scheppen.

Na de aanvaring met de Franse en Nederlandse burgers over de Europese Grondwet en een diep insnijdende ruzie over de meerjarenbegroting lijkt de Europese Unie in een crisis te verkeren. Blair zou niets liever willen dan dat Europa onder zijn leiding een nieuwe impuls krijgt. Maar van Britse zijde is het verwachtingspatroon bewust zo laag mogelijk gehouden. Dan kan het resultaat alleen maar meevallen. `Back on track', is het sleutelbegrip. Of, in de woorden van Blair gisteren in Straatsburg tegenover het europarlement: ,,We moeten Europa weer in de goede richting in beweging krijgen.''

De grote vraag is of de andere aanwezigen Blair een dergelijk succes gunnen. Niet vergeten is dat het juist de Britse premier was die in juni, toen Europa na het stranden van de grondwet in Frankrijk en Nederland zat te springen om een positief signaal, een fors conflict ontketende over de meerjarenbegroting. Gebutst en gedeukt verlieten de regeringsleiders zonder akkoord Brussel. Vandaag zijn ze voor het eerst sinds die memorabele juninacht weer tezamen.

Aanvankelijk had Blair twee dagen uitgetrokken om te brainstormen. Maar diverse hoofdsteden meldden dat één dag voor een zo'n vrije gedachtewisseling wel genoeg was. Bovendien lieten sommigen, onder wie de scheidende Duitse bondskanselier Gerhard Schröder, fijntjes weten dat zo'n debat eigenlijk niet gevoerd kon worden zonder akkoord over de begroting. Sindsdien roept Blair dat hij alles in het werk zal stellen om op de reguliere top in december een akkoord te bereiken over het EU-budget.

Voor veel regeringsleiders bestaat er een direct verband tussen de gemeenschappelijke uitgaven van de Unie en de manier waarop Europa de concurrentie aangaat met de Verenigde Staten en razendsnel opkomende economieën als China en India.

Dat geldt niet in de laatste plaats voor Blair zelf. De landbouwsubsidies – bijna de helft van het totale EU-budget van 100 miljard euro – illustreren in zijn ogen het probleem van Europa: te veel gericht op behoud, te weinig op vernieuwing. Vandaar dat hij in juni te kennen gaf pas te willen praten over een verhoging van de Britse financiële bijdrage aan de Europese Unie als de landbouwuitgaven ter discussie konden worden gesteld.

Andere EU-landen, Frankrijk voorop, weigerden dat pertinent, zich beroepend op het in 2002 bereikte akkoord over het landbouwbudget tot 2013. Ook de beoogde Duitse bondskanselier Angela Merkel voelt er niets voor. ,,We houden vast aan dat landbouwcompromis; het wordt niet opengebroken'', zegt ze vandaag in de Duitse zakenkrant Handelsblatt.

In het Europees Parlement zei Blair gisteren dat een akkoord over de begroting in december wordt vergemakkelijkt als de EU-leiders het vandaag eens worden over de richting waarin de Unie zich moet ontwikkelen. Daarbij gaat het volgens hem om een duidelijke keuze voor innovatie en vernieuwing. Ook zouden de Europese landen een gezamenlijke energiepolitiek, inclusief het gebruik van kernenergie, moeten opzetten.

Het zijn doelstellingen waar weinig bezwaren tegen zullen bestaan. De verschillen spitsen zich toe op de vraag tegen welke prijs Europa zich moet aanpassen. ,,Het sociale contract van Europa is een combinatie van vrijheid en solidariteit'', schreef de Franse president Jacques Chirac gisteren in een bijdrage die in diverse Europese dagbladen, waaronder deze krant. Het is de balans tussen deze twee begrippen die Europa verdeeld houdt en zal blijven houden, omdat die verdeeldheid ook past bij de voor Europa zo kenmerkende `eenheid in verscheidenheid'.

Wat Tony's top dan zal opleveren? Geen dag van de doorbraak, is de algemene verwachting. Ook geen dag van de deceptie. De leiders zullen zich ongetwijfeld weten te verenigen op nadere studies.