Eisen aan onderzoek in opdracht

Wetenschappers die zich bezighouden met onderzoek in opdracht moeten een verklaring ondertekenen die hun onafhankelijkheid van die opdrachtgever garandeert.

Dat adviseert de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (KNAW) de regering in het vandaag verschenen rapport `Wetenschap op bestelling'. De te ondertekenen `Verklaring van wetenschappelijke onafhankelijkheid' bestaat uit negen voorwaarden waar onderzoeker en opdrachtgever zich aan moeten houden. Met die verklaring moeten wetenschappers de toenemende druk kunnen weerstaan om zich te richten naar de wensen van bedrijven, overheden of maatschappelijke instellingen.

Het zelfreinigend vermogen van de wetenschap is niet langer afdoende, meent de KNAW. Onderzoeksinstellingen die de verklaring gebruiken, komen in een register en ontvangen een keurmerk.

Veel van de voorwaarden hebben te maken met de wijze van publiceren. Zo dienen de onderzoeksresultaten altijd gepubliceerd te worden, ,,ongeacht of ze gunstig of ongunstig zijn voor de opdrachtgever''. Publicatie moet plaatsvinden binnen zes maanden na levering aan de opdrachtgever. De onderzoeker heeft het laatste woord over inhoud, auteurs, vorm en plaats van de publicatie. Externe financiers moeten in de publicatie worden genoemd, net als ,,relevante belangen c.q. adviesrelaties'' van de onderzoeker.

Onderzoekers staan volgens de KNAW steeds meer onder druk van rechtstreeks betalende opdrachtgevers, die invloed willen uitoefenen op de uitvoering van het onderzoek en op de interpretatie van de resultaten. Financiering door de overheid neemt af, onderzoek in opdracht van derden neemt toe. Hierdoor neemt de kans toe dat onderzoeksopzet of -resultaten worden aangepast om een voor de opdrachtgever gunstige uitkomst te krijgen. Ook kan concurrentie tussen onderzoeksinstellingen leiden tot normvervaging bij verwerven en uitvoeren van onderzoek, aldus de KNAW.

Minister Van der Hoeven (Onderwijs, CDA), liet meteen weten dat ze het advies overneemt. In ,,niet vrijblijvend'' overleg met de universiteiten zal ze de instellingen vragen om met de verklaring te gaan werken. Eind 2004 introduceerden de verenigde universiteiten ook al een gedragscode voor wetenschappelijk onderzoek. Zij zien in het KNAW-advies ,,een goede aanvulling''.