`Bied democratische variant islam aan'

Moslimjongeren hebben te weinig perspectief in Nederland. Dat is een van de belangrijkste redenen waardoor radicalisering onder hen toeneemt.

Moslims, ook hoogopgeleide, voelen zich sociaal-economisch gemarginaliseerd, aldus Sadik Harchaoui, directeur van het Forum, het Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling. Ze worden volgens hem gediscrimineerd op de arbeidsmarkt. Ze krijgen moeilijk een stageplek. Ze hebben een achterstand in het onderwijs. En gemiddeld moeten Marokkanen en Turken rondkomen van resp. 13.000 en 13.600 euro per jaar.

Harchaoui sprak gisteren op de conferentie Een jaar later; radicalisering, het maatschappelijke antwoord, georganiseerd door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding. Hij schetste een somber beeld van de belevingswereld van de circa één miljoen moslims in Nederland. Ook gaat het volgens hem bergafwaarts met de sociaal-culturele integratie van moslims, ook die van de hoogopgeleiden. ,,De inter-etnische contacten nemen af. Allochtonen trekken zich terug in hun vriendenclub.'' Daarom leven ze volgens Harchaoui niet eens meer tussen twee culturen, de Nederlandse en die van hun ouders. Ze horen bij geen enkele cultuur. ,,In de psychologie heet dat `sociaal lijden''', aldus Harchouai.

De inktzwarte woorden van de directeur van Forum klonken gisteren lang na in de imposante conferentiehal van de Passagiers Terminal Amsterdam. Bijna een jaar na de moord op de cineast Theo van Gogh door een radicale moslim van Marokkaanse origine, werd geprobeerd een antwoord te geven op de vraag hoe radicalisering aangepakt kan worden. Het is een complex probleem, zo bleek uit de bijdragen van zowel de deskundigen als de drie ministers die aanwezig waren: Donner (Justitie, CDA), Remkes (Binnenlandse Zaken, VVD) en Verdonk (Integratie, VVD). ,,Radicalisering is een hoogst individueel proces waarin de eigen identiteit geleidelijk wordt vereenzelvigd met een bepaalde levensbeschouwelijke overtuiging [...] waar eigen goed en leven aan ondergeschikt wordt gemaakt'', betoogde minister Donner. De regering kiest voor een aanpak op drie hoofdlijnen: het isoleren van gevaarlijke radicale krachten, het vergroten van de weerbaarheid van groepen en individuen en het versterken van de binding van mensen met de Nederlandse samenleving.

Dat is de aanpak. Maar hoe kan worden voorkomen dat moslimjongeren voor geweld kiezen? Hoogleraar Internationale betrekkingen Bassam Tibi, van Syrische afkomst en werkzaam aan de universiteit van het Duitse Göttingen: ,,We moeten een islam ontwikkelen die verenigbaar is met de democratie.'' Tibi sprak over de ontwikkelingen in Afrika en Indonesië, waar een variant van de islam is ontstaan, die toleranter is dan die in het Midden-Oosten. Die ontwikkeling zou volgens hoogleraar Tibi ook in Europa moeten plaatsvinden.

Ook Frank Buijs, sociaal-wetenschappelijk onderzoeker van het Instituut voor Migratie en Etnische Studies (IMES) in Amsterdam, zag de oplossing in wat hij ,,de herwaardering van de betekenis van de democratische islam'' noemde. ,,In de publieke sfeer is nauwelijks nog ruimte voor religie'', aldus Buijs, die momenteel de radicalisering onder jonge moslims in Amsterdam onderzoekt. Hij bevestigde het gevoel van uitsluiting onder hen, dat Harchaoui schetste. Dat komt volgens hem mede door de anti-islam-gevoelens in Nederland. Buijs: ,,Er moet in de publieke sfeer wel degelijk ruimte zijn voor religie, maar dan moet het wel een democratische religie zijn.'' Hij hamerde op de noodzaak om moslimjongeren een democratische variant van hun godsdienst aan te bieden, om hen af te brengen van hun fundamentalistisch religieuze opvattingen.

Minister Remkes beloofde aan het slot van de conferentie dat de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) burgemeesters voortaan actief, op tijd en ruimhartig gaat voorzien van relevante informatie over terreurzaken. De burgemeesters van Amsterdam, Maastricht en Den Haag hadden er eerder over geklaagd dat hun politiekorps wel op de hoogte was van bepaalde informatie, maar zijzelf niet.