Weinig Polanski in verfilming van Dickens' roman

De eerste vraag is: waarom heeft Roman Polanski deze Oliver Twist gemaakt? Er zijn misschien twintig, dertig verfilmingen geweest van Charles Dickens' roman over de weesjongen met het goede hart die onbedorven blijft in de slechtst denkbare omstandigheden. Het is zoeken met een lantaarntje naar het Polanski-element in deze laatste versie.

Thematisch is er wel een verband aan te wijzen tussen Oliver Twist en enkele van de belangrijkste films die de Poolse kosmopoliet overal ter wereld maakte na Mes in het water. In al die films, van Repulsion tot Rosemary's Baby en van Cul-de-Sac tot The Pianist, worden de meestal nog jonge hoofdpersonen in een situatie gebracht die hun bevattingsvermogen te boven gaat, laat staan hun vermogen om daar iets aan te veranderen. In die, soms bovennatuurlijke, wereld zijn altijd kwaadaardige, soms ronduit satanische volwassenen de baas.

In dat rijtje past Oliver heel goed. Vanaf het eerste shot, als de jongen aan de hand van een beambte naar het armenhuis wordt gebracht, weet je dat hij machteloos zal staan tegenover de verrotte grote-mensenwereld, met geweld, leugens en haat. Dat beeld van de kleine Oliver aan de hand van een of twee volwassenen die zijn lot bepalen, komt in de film nog enkele malen terug.

Opvallend daarbij is dat Polanski het ook gebruikt bij de in- en ingoede meneer Brownlow, die van meet af aan is overtuigd van Olivers karakter. Bedoelt Polanski dat het niet uitmaakt of een volwassene goed of kwaad met een kind voorheeft? Dat zou heel goed kunnen. Hij geeft per slot van rekening de meeste ruimte aan de acteur die Oliver probeert te verleiden tot een carrière als straatrover. Ben Kingsley is als de oude, ooit ongetwijfeld charmante schurk Fagin, briljant op het irritante af.

Waarschijnlijk schuilt in de ingewikkelde verhouding tussen de onbevlekte Oliver Twist en de door zijn slechte daden getekende Fagin de reden voor Polanski om deze film te maken. Maar Dickens' roman laat weinig ruimte om er iets anders dan een one-man-show van te maken. Zijn Oliver is te goed van hart om interessant te zijn. Kingsley acteert dan ook recht over het hoofd van de jonge Barney Clark heen, de camera in.

Oliver Twist. Regie: Roman Polanski. Met: Ben Kingsley, Barney Clark, Leanne Rowe, Jamie Foreman, Edward Hardwicke. In: 19 bioscopen.