Wachten op een teken van God

Met haar debuutfilm La ciénaga ('het moeras) uit 2001 heeft de Argentijnse regisseuse Lucrecia Martel (1966) al laten zien een onder de huid kruipende atmosfeer van burgerlijke lamlendigheid te kunnen tekenen. Maar dan zo dat de film je vitaal, verfrist en geïntrigeerd achterliet. Ook voor haar tweede, met geld van het Hubert Bals Fonds gerealiseerde film La niña santa keerde zij terug naar haar geboortestad Salta, in het noordwesten van Argentinië. Het is een soort post-koloniale veste, gebouwd waar het regenwoud ophoudt en het Andesgebergte, dat de grens met Bolivia markeert, begint. Het is een geografisch niemandsland, dat door Martel in haar films als een stukje hel op aarde ervaren. Omdat er een vreemde, hysterische variant van het katholicisme wordt gepraktiseerd bijvoorbeeld. Zo is alles wat de veertienjarige Amalia op school leert, om te wachten op een teken waarin God zijn bestaan aan haar zal openbaren. En daar zit je dan als pubermeisje. Je moeder runt met haar broer een vervallen familiehotel. Je vader is elders een nieuw gezin begonnen. Je vriendinnen fluisteren over jongens en sommigen doen wel meer dan fluisteren. En jij, jij wacht maar op een teken van goddelijke aanwezigheid. Zou dat misschien die man kunnen zijn, die zich halfhartig aan je opdringt in de menigte die zich elke dag verzamelt om naar een thereminspeler te luisteren?

Die theremin is een elektronisch instrument dat wordt bespeeld zonder het aan te raken, maar door de handen in het elektromagnetische veld van twee antennes te bewegen. Het is een mooie metafoor voor alles wat er in de film gebeurt: er worden allerlei seksuele onderstromen in beweging gezet, maar niets, of niemand wordt ooit echt aangeraakt.

Ook de zoekende camera lijkt soms bewust het verkeerde beeld te kiezen, waardoor we binnendringen in een broeierige, incestueuze wereld, maar daar nooit helemaal greep mogen krijgen op wat er nou echt aan de hand is. Door veel close-ups en weinig totalen te gebruiken, grijpt Martel je toch bij de kladden. Denk maar niet dat een afstandelijke stijl je veilig buiten de film kan houden! Samen met die bijna occulte variant van het katholicisme die er bedreven wordt, levert dat een magisch-realistische sfeer op die de duisterste tonen uit het Zuid-Amerikaanse continent weet te halen. Je ogen tintelen van de elektrificerende spanning die dat oproept.

La niña santa. Regie: Lucrecia Martel. Met: Mercedes Morán, Carlos Belloso. In: 5 bioscopen.