`Taalpolitie op de middelbare school'

Eerstejaars op de scholen voor journalistiek spellen matig, zeggen de taaldocenten daar. Of dat aan het studiehuis ligt? ,,Sommige scholen lichten de hand met het programma.''

Of het studiehuis kwalijke gevolgen heeft gehad voor de taalbeheersing van eerstejaarsstudenten aan de School voor Journalistiek in Utrecht? Volgens Louis Engelman, vijftien jaar docent journalistieke vaardigheden, heeft de taalvaardigheid van een flink deel van de studenten altijd al ernstig tekortgeschoten. ,,Het studiehuis heeft die vaardigheid in elk geval geen goed gedaan'', zegt hij.

Van de 24 studenten in een groep zijn er altijd zeker acht die d/t-fouten maken of problemen hebben met spellen. ,,Als ik twijfel, grijp ik naar een woordenboek'', zegt Engelman. ,,Die reflex ontbreekt bij veel studenten. Als ik mopper over hun spelfouten, hoor ik vaak: `Is dat zo belangrijk?' Dan maak ik mij maar weer eens functioneel boos. Voor journalisten is taal het belangrijkste wapen. Dat moet vlijmscherp zijn.''

Voor de `radeloze gevallen' is in Utrecht acht jaar geleden een taalhulp in het leven geroepen. Sinds drie jaar geeft docent `geschreven pers' Gerard Sweep deze bijspijkercursussen. De ene student leert hij werkwoorden vervoegen, een ander brengt hij de interpunctieregels bij. Per trimester helpt Sweep zo'n tien studenten. Maar zeker net zoveel studenten die met taalproblemen naar hem worden doorverwezen, kloppen nimmer bij hem aan.

Sweep: ,,Studenten met een taalprobleem hebben vaak ook een matige studiementaliteit. Meer dan 25 uur per week willen ze niet aan hun studie besteden. Of de taalvaardigheid achteruitgaat? Ik weet het niet. Wel is de studiemotivatie de laatste jaren voor mijn gevoel duidelijk afgenomen.'' Maar zelfredzaamheid was toch een van de pijlers van het studiehuis? Sweep: ,,Dat is deels decorbouw. Veel eerstejaars kunnen nauwelijks vrijheid aan.''

Esma Mechaal (21) is derdejaars studente tijdschriftjournalistiek. Ze zakte vorig jaar voor haar tentamen `spelling en interpunctie'. Van de 100 vragen had ze er 36 fout, dat was elf te veel voor een voldoende. ,,Ik maakte veel d/t-fouten en was een beetje laks'', zegt ze. Na vijftien bijlessen van Gerard Sweep deed ze de toets opnieuw en slaagde ze toch nog, ,,met maar 14 fout''.

Ook Stefan Timmer (22), tweedejaars student televisiejournalistiek, had baat bij de taalhulp van Sweep. ,,Ik heb dyslexie. Vervoegen, de regels voor de tussen-n, bij mij moet het er echt worden ingestampt.'' Van medestudenten die de facultatieve taalhulp afslaan, begrijpt hij weinig. ,,Ze hebben geen zin, zijn eigenwijs, of denken dat ze voor een baan bij de televisie niet goed hoeven te kunnen spellen.'' Of ze zijn te trots, vult Esma Mechaal aan. Zij wijst op een half Turkse, half Nederlandse student die de hulp weigerde omdat hij naar eigen zeggen ,,niet-anderstalig was''.

Docent Engelman pleit voor `taalpolitie' op de middelbare school. ,,In de derde of vierde klas zou een taalagent leerlingen bewust moeten maken van het belang van taal. Nu wordt te veel afgerekend op inhoud: heeft de leerling de stof wel begrepen? Hoe hij zijn antwoorden formuleert, daar is te weinig aandacht voor.''

Aan de plannen voor de herziening van de tweede fase in de bovenbouw van havo en vwo ligt het niet, zegt Gerard Sweep. Volgens de taalhulp schort het vooral aan de controle op de naleving van het studieprogramma.

,,Wij krijgen studenten die op de middelbare school nooit grammaticales hebben gehad. Of sinds de tweede klas nooit meer spelling. Sommige scholen lichten de hand met het programma.''

Die indruk leeft ook bij een andere opleiding voor de journalistiek, Fontys Hogescholen in Tilburg. Docent taalbeheersing Ineke Sinnema vertelt dat de taalvaardigheid van de eerstejaars ieder jaar weer tegenvalt. ,,Wij beginnen de opleiding met een diagnostische taaltoets. Spellingvaardigheid, woordenschat, zinsbouw en stijlvermogen moeten aan het eind van het eerste jaar op het niveau van havo 5 liggen.

Van de 300 eerstejaars - en die zijn allemaal in bezit van een vwo-, havo- of mbo-diploma - zakt 70 procent voor die toets. Ja, daar schrikken de leerlingen zelf meestal ook van. Op school leren ze kennelijk andere dingen.''

Met zelfhulpcursussen en in studiegroepen kunnen de journalisten in spe in Tilburg een jaar lang hun taalvermogen tot het vereiste basisniveau opvijzelen. Of dat lukt? Sinnema: ,,De helft van de eerstejaarsstudenten valt af.''