Maatregelen en wetgeving

Minister Donner gaf een uitgebreid overzicht van de maatregelen en wetgeving die het kabinet het afgelopen jaar heeft voorgesteld.

In het strafrecht is het concept van terroristische misdrijven geïntroduceerd. Daarvoor gelden extra zware straffen om de algemene preventie te versterken. Daarnaast zijn steun aan terrorisme, de werving voor gewapende strijd en de samenspanning tot het plegen van een terroristisch misdrijf strafbaar gesteld teneinde terroristische aanslagen te kunnen aanpakken voordat ze gepleegd zijn.

Op dit moment behandelt de Eerste Kamer een wetsvoorstel om de mogelijkheid van gebruik van AIVD-informatie in een strafproces te verruimen, zonder dat de bron daarvan bekend hoeft te worden.

Voorts wordt een wijziging van strafvordering ingediend. Die strekt ertoe om bij de opsporing en vervolging van terroristische misdrijven de mogelijkheden om in een verkennend on-derzoek informatie te verzamelen,te verruimen.

Tevens wordt de mogelijkheid van preventief fouilleren verruimd, alsmede de toepassingsmogelijkheden van bijzondere opsporingsbevoegdheden, zoals stelselmatige observatie en de telefoontap.

Verder zal bewaring mogelijk worden gemaakt bij verdenking van een terroristisch misdrijf, ook buiten het geval van ernstige bezwaren. (Na de bewaring, bij de gevangenhouding, geldt de eis van ernstige bezwaren onverkort.)

Al die verruimingen zullen uitsluitend gelden bij de opsporing van terroristische misdrijven. Op die wijze wordt recht gedaan aan de specifieke noodzaak van preventie bij die misdrijven, zonder dat dit een excuus wordt voor een algemene verruiming van opsporingsmogelijkheden.

Voorts zijn er wetsvoorstellen in voorbereiding met betrekking tot de ontbinding van terroristische organisaties en inzake de apologie. Dat laatste voorstel heeft al in de adviesronde veel opwinding veroorzaakt. Het wordt gezien als aantasting van de vrijheid van meningsuiting en van de media. Het is de strekking noch de bedoeling. Waar het om gaat is de bewuste provocatie van publieke gevoelens door verheerlijking of vergoelijking van terroristische misdrijven strafbaar te stellen. Het voorstel beoogt mede om ruimer ontzetting uit beroep mogelijk te maken - te denken valt aan beroepen in het onderwijs of geestelijk leiders - bij delicten die aanzetten tot haat of geweld tegen personen. Het is een noodzakelijk instrument om in een situatie waarin publieke gevoelens door bijvoorbeeld een aanslag tot een kookpunt zijn gestegen, te voorkomen dat die gevoelens tot explosie komen door provocerende uitlatingen. Als men op een kruitvat zit, moet men kunnen voorkomen dat de lont erin wordt gestoken. Dat is elementair om de openbare orde te beschermen.

Vanuit dezelfde optiek wordt ten slotte een wetsvoorstel voorbereid dat het mogelijk moet maken om personen, ten aanzien van wie er aanwijzingen bestaan dat zij mogelijk betrokken zijn bij terroristische activiteiten, zonder dat dit strafrechtelijk relevant is, bepaalde bestuurlijke verboden of verplichtingen op te leggen, bijv. om zich regelmatig te melden of om zich niet in de buurt van bepaald objecten op te houden.

Het kabinet heeft in het afgelopen jaar voorts diverse maatregelen genomen om scherper zicht te krijgen op de radicaliseringsprocessen. De voorwaarden zijn gecreeerd om politie, inlichtingen- en veiligheidsdiensten en andere instanties relevante informatie te laten delen. Met Financiën is een aanpak ontwikkeld voor de indamming van geldstromen ter financiering van terrorisme en gewelddadig radicalisme. Het recht biedt al de mogelijkheid om rechtspersonen die aanstichten tot radicalisme dat niet door de beugel kan, door de rechter te laten ontbinden. Gewerkt wordt aan de mogelijkheid om de verspreiding van gewelddadig radicalisme via satellietzenders en via internet aan te pakken. Ten slotte zijn maatregelen getroffen om radicalisering binnen gevangenissen tegen te gaan.

Deze nationale ontwikkelingen gaan gepaard aan een niet minder omvangrijk pakket aan maatregelen op Europees niveau, om de samenwerking bij de bestrijding van terrorisme te optimaliseren. Tijdens het Nederlands voorzitterschap vorig jaar is daartoe een omvangrijk programma aan acties en maatregelen vastgesteld. Een belangrijk beginsel dat daarbij is aanvaard, is dat terroristische bedreiging van de openbare orde en veiligheid van één lidstaat een bedreiging van die van ieder van de andere lidstaten vormt. Dat zal ertoe leiden dat de bijzondere bevoegdheden die ieder van de lidstaten heeft ter bescherming van de nationale veiligheid, mede ingezet zullen kunnen worden ter bescherming van die van andere lidstaten. Andere maatregelen die in Europees verband worden ontwikkeld, zijn het bewaren van verkeersgegevens en het opnemen van biometrische gegevens in identiteistbewijzen; ik zal daar hier niet verder op ingaan.