`Kwetsbare sector voor fraude'

Regelmatig komen woningcorporaties in opspraak met fraudes. Twee Deloitte-accountants schreven een boek om een affaire voor te zijn.

Fraude kost niet alleen geld, maar knakt ook reputaties. Speciaal voor woningcorporaties schreven accountant Piet Klop en zijn collega Arthur de Groot van Deloitte een handleiding voor bestuurders en commissarissen om frauderisico's te ontdekken.

In de sector gaan grote bedragen om: de waarde van hun 2,4 miljoen huizen is bijna 75 miljard euro. Maar talloze corporaties hebben één bestuurder, en een raad van toezicht die hem moet controleren. Deloitte is bij de helft van de 500 corporaties huisaccountant. Klop: ,,En we komen bij de hele sector over de vloer.''

In vijftien maanden heeft het ministerie van Volkshuisvesting bij drie woningcorporaties een toezichthouder aangesteld na frauduleus handelen of vermoedens daarvan. Incidenten of is het schering en inslag?

,,Het eerste, anders zou je echt meer in de krant lezen. Het is een degelijke en integere sector, maar het is ook een bedrijfstak in het middelpunt van de belangstelling, met meer openheid dan in het bedrijfsleven. Daar komt fraude gewoon minder in de publiciteit. Corporaties zijn wel een kwetsbare sector, met jaarlijks 5 miljard euro aan uitgaven voor onderhoud en nieuwbouw. Dat wordt de komende jaren alleen maar meer. We pleiten dan ook voor ten minste tweehoofdig bestuur bij corporaties die veel geld investeren. Het zogeheten vier-ogenprincipe waarbij de een de ander controleert.''

Voorzitter Margriet Meindertsma van de vereniging van leden van raden van toezicht van corporaties schrijft in haar voorwoord bij uw boek dat een ,,kritische en onafhankelijke houding'' bij haar collega's in den lande ,,nog geen gemeengoed'' is. Wat vindt u?

,,Binnen de sector is sinds de verzelfstandiging in 1995 sprake van een enorme professionalisering in het toezicht. Voor het ministerie van Volkshuisvesting is het interne toezicht zelfs cruciaal. De tendens is dat het steeds beter gaat. Margriet zet 't scherp neer...''

...uw oordeel is minder scherp?

,,De toezichthouders zijn zoekende. Welke vragen stel je als toezichthouder? Naar welke informatie kijk je, alleen naar financiële zaken of ook de volkshuisvestingsdoelen? Maar vergelijk je het met andere maatschappelijke sectoren, dan lopen corporaties wel voorop.''

Andere sectoren als?

,,Welzijnssector, zorg, cultuur.''

Uw boek bevat een van de Amerikaanse accountantsvereniging overgenomen lijst met kenmerken van de stijl van leidinggeven en de bijbehorende frauderisico's. Nummer één: autocratisch leiderschap is meer fraudegevoelig. Corporaties kennen vaak één bestuurder, mannen die worden getypeerd als baasjes in hun eigen koninkrijk. Maakt dat corporaties niet kwetsbaar?

,,Dan moet ik zeker eerst bevestigen dat ik inderdaad vind dat er veel baasjes rondlopen, zoals u dat formuleert? Nee, hoor. Die mensen worden daar neergezet om de corporatie op de kaart te zetten, die nieuwe wijken moeten bouwen, die sloop en nieuwbouw moeten organiseren. Dat zijn stevige persoonlijkheden. Elke leider is als het goed is een personality. Maar het is zo dat de soort mens en zijn stijl van leidinggeven van invloed is op het risicoprofiel van de organisatie voor fraude. Vandaar dat ik ook pleit voor het vier-ogenprincipe in het bestuur.''

Die vier ogen zijn ook een van de eisen die De Nederlandsche Bank stelt aan banken, verzekeraars en beleggingsfondsen. Een andere eis is screening van bestuurders en commissarissen op deskundigheid en betrouwbaarheid.

Menig woningcorporatie heeft een vermogen dat groter is dan een kleine bank of een beleggingsfonds. Moeten bestuurders en commissarissen van corporaties ook gescreend worden?

,,Screening door De Nederlandsche Bank gaat wel heel erg ver. We gaan toch uit van de goede intenties. Dat laat onverlet dat je als goed werkgever vooraf nieuwe medewerkers moet screenen, dat moet geïntegreerd zijn in het totale bedrijf.''

Uw vorige handboek ging over ondernemingsbestuur, nu fraude. Wat is de volgende?

,,Projectontwikkeling en de risico's daarbij. Het is net als dit een uitwerking van het boek over goed bestuur, over governance. In de tussentijd willen we ook onderzoeken hoeveel fraude er is en wat het kost, want die vraag krijg ik veel, maar het antwoord op die vraag heb ik niet.''