`Europa moet sociaal model heruitvinden'

EU-leiders praten morgen over hoe Europa de rest van de wereld kan bijhouden. De EU mag minder somber zijn over zichzelf, vindt de Amerikaanse Sassen.

`De houdbaarheid van het Europese sociaal model', luidde de titel van de conferentie waarop zij gisteren in Brussel was uitgenodigd om een inleiding te houden. Zelf zou de Amerikaanse hoogleraar sociologie en economie Saskia Sassen voor een andere, minder defaitistische, titel hebben gekozen. `Hoe houden we ons systeem houdbaar', daar moet volgens haar het debat in Europa over gaan. De hoogleraar met de oer-Hollandse naam - ze werd in 1949 in Den Haag geboren, maar vertrok een jaar later naar Zuid-Amerika - doceert momenteel aan de universiteit van Chicago. Daarnaast is Sassen verbonden aan de London School of Economics. Zij heeft diverse publicaties over de gevolgen van globalisering op haar naam staan.

Is Europa te pessimistisch over zichzelf?

Sassen: ,,Ach, pessimisme is een bekende Europese gewoonte, zoals het uitstralen van optimisme een Amerikaanse gewoonte is. Maar ik vind wel dat je objectief tegen de ontwikkelingen moet aankijken en dat is een groot probleem. De Amerikanen hanteren cijfers waaruit moet blijken dat hun systeem het beste werkt. En dan zegt iedereen: kijk eens hoeveel nieuwe banen er worden gecreëerd en kijk eens hoeveel bedrijven er telkens bijkomen. Maar veel minder duidelijk wordt gezegd dat er ook een heleboel banen worden vernietigd en dat er ook heel veel bedrijven worden gesloten.''

De mensen in Europa staren zich blind op verkeerde cijfers?

,,De Amerikanen meten alleen maar bepaalde dingen, andere gegevens die het beeld negatiever maken houden ze erbuiten. Natuurlijk is de Amerikaanse economie dynamisch en innovatief. Maar tevens, en dat komt veel minder uit de cijfers naar voren, creëert die economie een enorme ongelijkheid. Op de ranglijst van babysterfte staan de VS hoger dan alle landen van de EU, ook hoger dan Cuba. Hoe kan dat? De gezondheidszorg is technologisch op een zeer hoog niveau; van alle ontwikkelde landen hebben we de hoogste uitgaven per inwoner. Maar we hebben ook 46 miljoen Amerikanen die in het geheel geen toegang hebben tot de gezondheidszorg. Dus het hangt er maar vanaf hoe en wat je meet.''

Premier Blair zegt kan je een systeem zoals in Europa dat tot 20 miljoen werklozen leidt niet sociaal kan noemen.

,,De VS hebben ook een hoge werkloosheid. Het officiële cijfer is een fictie. Na zes maanden werkloosheid word je bijvoorbeeld niet meer geteld. Je moet de officiële werkloosheidscijfers in de VS verdubbelen om het werkelijke cijfer te krijgen. Dan kom je aardig in de buurt van het Europese werkloosheidscijfer.''

Toch hoor je in Europa met verwijzingen naar de ontwikkelingen in de VS en in Azië dat de economie zich dient aan te passen.

,,Hier kan je de VS opnieuw beschouwen als een extreem voorbeeld. Je ziet dat de verhoudingen binnen de staat drastisch aan het veranderen zijn. Het zijn de ministers van Financiën en de directeuren van de centrale banken die de dienst uitmaken. Maar hoe staat het met de volksvertegenwoordigers die hun kiezers vertegenwoordigen? Het publieke debat is cruciaal, maar de werkelijkheid is dat de macht van parlementariërs in toenemende mate wordt uitgehold.''

Is men zich daarvan voldoende bewust?

,,Nee. De dominante gedachte is dat de staat macht verliest door globalisering en privatisering. Maar het zijn vooral de krachtsverhoudingen binnen de staat die zich verplaatsten van het parlement naar de uitvoerende macht. Neem Groot-Brittannië waar het parlement aan invloed verloor terwijl de macht van Blair toenam.''

En die roept telkens weer dat er geen andere keuze is dan dat Europa zich dient aan te passen. Tegelijkertijd zie je in diverse Europese landen dat werknemers zich verzetten tegen het aantasten van hun sociale rechten.

,,Hier zie je een botsing tussen de bestuurders die heilig geloven in de cijfers die ze hebben overgenomen van de VS en hun bevolkingen die bescherming willen. De demografische en economische ontwikkelingen stellen nieuwe voorwaarden. Je moet dus het sociaal model heruitvinden. Dat gebeurt nu door de bestuurders op hun kamers terwijl de volksvertegenwoordigers die het debat daarover met hun kiezers zouden moeten voeren uit lunchen zijn.''

Moet Europa meer zelfvertrouwen tonen?

,,Zeker. Europa heeft in veel opzichten een veel houdbaarder economie dan de VS of China. Europa heeft een geciviliseerde economie, Amerika en China zijn veel meedogenlozer, die hebben een cowboyeconomie. Heel dynamisch, maar ook één die tot veel vernietiging leidt. De Amerikanen en Chinezen doen mij vaak denken aan de periode van de industrialisering die Europa ook heeft doorgemaakt. Europa is verdergegaan maar de VS en China zijn blijven steken.''