EU voert druk op nieuwkomers op

De houding van de Europese Unie jegens de kandidaat-lidstaten Roemenië en Bulgarije is in een jaar opgeschoven van `ja, mits' naar `nee, tenzij'.

De Europese Commissie stelt het onomwonden in haar gisteren verschenen voortgangsrapport over de kandidaat EU-staten Bulgarije en Roemenië. Beide landen hebben ,,zelf de sleutel in handen'' om op 1 januari 2007 tot de Europese Unie toe te kunnen treden. Meer nog dan de afgelopen jaren zullen zij ,,krachtige en resolute stappen'' moeten ondernemen om de obstakels die er nu nog liggen weg te nemen en te voorkomen dat het felbegeerde lidmaatschap van de Unie wordt uitgesteld tot 2008.

En dat, zo constateerden gisteren veel europarlementariërs in Straatsburg waar het rapport van het dagelijks bestuur van de Unie werd gepresenteerd, was toch nét een andere toonzetting dan een jaar geleden. Toen werd gesteld dat Roemenië en Bulgarije op 1 januari 2007 lid konden worden mits zij de nodige maatregelen zouden treffen. Nu moeten de twee Balkanlanden maatregelen ondernemen om te ,,vermijden'' dat de Europese Unie volgend jaar zal besluiten hun toetreding tot de Unie een jaar op te schuiven. Het `ja mits' van een jaar geleden, is veranderd in een `nee tenzij'.

Materieel hoeft het weinig te betekenen. Roemenië en Bulgarije kunnen nog altijd lid worden volgens het afgesproken tijdschema. ,,De mogelijkheid om op tijd klaar te zijn is niet verdwenen'', zei eerstverantwoordelijk Europees commissaris Olli Rehn gistermiddag in het Europees Parlement. Maar, zo voegde hij er onmiddellijk aan toe, ,,het zal veel inspanningen van beide landen vergen''. Dat Roemenië en Bulgarije straks het 26ste en 27ste land van de Europese Unie zullen zijn is voor weinigen in het Europese circuit nog maar een vraag.

De belofte is gedaan, de regeringsleiders van de huidige Unie hebben zich eraan gecommitteerd. ,,Het gaat er niet om óf Roemenië en Bulgarije lid worden, maar wanneer'', zeiden verschillende afgevaardigden gisteren in het Europees Parlement, waar de kersverse rapportage van de Commissie werd besproken. ,,De landen zijn op de goede weg, maar ze zijn er nog niet'', klonk het in diverse toonaarden.

Alles draait om het voldoen aan de voorwaarden. ,,We beoordelen Roemenië en Bulgarije in vriendschap en vertrouwen, maar ook met strengheid'', aldus de Oostenrijkse sociaal-democraat Hannes Swoboda. Om dat laatste gaat het. Er wordt strenger naar de kandidaat-toetreders gekeken dan een jaar geleden toen er een aanzienlijk minder sceptische stemming in Europa heerste dan thans het geval is. Niet voor niets zei minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot de dag na het afwijzen van de Grondwet in Nederland dat de kiezers hiermee ook hadden aangegeven dat in Europa de regels nageleefd dienden te worden en dat dit zeker gold voor nieuwe toetreders als Roemenië en Bulgarije.

Opvallend is dat in de stukken van de Commissie de ,,Europese belastingbetaler'' wordt opgevoerd. Die zou ,,indirect geraakt'' kunnen worden in het geval van corruptie met EU-gelden in Roemenië dan wel Bulgarije. Die corruptie is nog altijd één van de grootste probleempunten. ,,Meer moet worden ondernomen om de corruptie in het bijzonder die op het hoogste niveau te bestrijden'', zei commissaris Rehn.

In de rapportage van de Commissie over Roemenië wordt opgemerkt dat de invloed van de aangekondigde strijd tegen corruptie tot nu toe beperkt is gebleven. ,,Er is geen significante reductie in de waargenomen corruptie geconstateerd en het aantal aanklachten tegen gevallen van corruptie blijft laag'', aldus de Commissie, die hier nog aan toevoegt dat dit zeker geldt voor aanklachten tegen corruptiegevallen op het hoogste politieke niveau.

Ook worden vraagtekens geplaatst bij het aanpassen van de landbouw- en veeteeltsector in zowel Roemenië als Bulgarije. ,,De voedselveiligheid is een belangrijke zorg voor alle burgers van de Unie. Voedselproducten moeten volledig voldoen aan de eisen van de Unie'', stelt de commissie.

Het dagelijks bestuur gaat nu in waarschuwingsbrieven aan de twee landen exact aangeven waar nog niet wordt voldaan aan de toetredingsvoorwaarden. Indien nodig verleent de EU steun om de geconstateerde gebreken aan te pakken. Volgend voorjaar zal de Europese Commissie in een nieuw rapport definitief de balans opgemaken. Het is uiteindelijk aan de regeringsleiders van de Unie om op basis van het advies van de Commissie te beslissen of Roemenië of Bulgarije op 1 januari 2007, dan wel 1 januari 2008 volledig EU-lid kunnen worden.

Blijven de landen langer in gebreke dan heeft de Unie nog de mogelijkheid om na de toetreding in 2008 speciale `vrijwaringclausules' te activeren, waardoor Roemenië en Bulgarije van bepaalde gezamenlijke EU-activiteiten uitgezonderd zouden blijven. Zoals commissaris Rehn gisteren stelde: ,,Mocht er sprake zijn van serieuze tekortkomingen dan zal ik niet aarzelen van al onze instrumenten gebruik te maken om hier wat aan te doen.''