Een golf niet als decor maar als een gebeurtenis

De zee. In de meeste films zul je er maar even naar kunnen kijken, tenzij er iets in gebeurt; een achtervolging, een haai, een schipbreuk. Zo niet in L'intrus van Claire Denis. Daar is de zee lang in beeld, golf na golf na golf. Een golf is, om het zo maar eens te zeggen, een gebeurtenis. Zo is het ook met andere landschappen in de film, in Frankrijk, Korea en Tahiti, en met gezichten. Denis' vaste cameravrouw Agnes Godard filmde ze met de intense lyriek die we al kennen uit bijvoorbeeld Vendredi Soir, een klassiek niemendalletje over een one night stand (2001), en vooral uit Beau travail, Denis' meesterwerk uit 1999 over het Franse vreemdelingenlegioen in de Afrikaanse woestijn.

Een gezicht uit die film speelt weer de hoofdrol in L'intrus; het is dat van Michel Subor, ouder en nog ongenaakbaarder, een waarneming die waarschijnlijk ook veroorzaakt door het feit dat hij nu een personage speelt voor wie weinig sympathie hoeft te worden opgebracht. Soms is het net of je ook naar zijn leven mag kijken als naar een landschap, gezien uit een trein misschien, we flitsen erlangs en af en toe stoppen we, niet noodzakelijk bij een hoogtepunt, maar ook om onverklaarbare redenen midden in een weiland. Waar is de conducteur?

Veel wordt niet uitgelegd in L'intrus, veel moet voor zichzelf spreken of is voor de regisseur zelf waarschijnlijk al zo vaag en associatief dat er voor de kijker helemaal geen beginnen aan is. L'intrus, die een jaar geleden in première ging op het filmfestival van Venetië, is een film waaraan je je flink kunt ergeren. Iets met een hart, iets met een hond, een schip, een zoon, is dit een droom, realiteit, herinnering, toe, doe niet zo moeilijk, vertel het nou gewoon, we zijn toch niet aan het puzzelen? Waarom is L'intrus niet gewoon een verslag van landschappen en gezichten gebleven waar we, als daar al behoefte aan was, helemaal zelf een verhaaltje bij konden bedenken?

De beelden van deze film zijn helaas niet zo overweldigend als in Beau travail. Ze overvleugelen de tergende vaagheid en platte symboliek niet. Eigenlijk is die zee ook een beetje armzalig. Al die stomme golven.

En toch is het juist door zulke tegenvallers dat L'intrus uiteindelijk aan kracht wint, al is het misschien niet op de manier die Denis voor ogen stond.

Als drama over de vergeefsheid van het leven gaat L'intrus richting De dood van Ivan Iljitsj, het beroemde verhaal van Tolstoj waarin een vervelende man op sterven ligt en met zijn vervelende leven in het reine moet zien te komen. Help! Zelfs de zee kan bij zoiets niet helpen.

L'intrus. Regie: Claire Denis. Met: Michel Subor, Grégoire Colin, Yekaterina Golubeva, Béatrice Dalle. In: Filmmuseum, Amsterdam; Plaza Futura, Eindhoven.