Staken tegen een beursgang

Het Franse EDF wordt deels geprivatiseerd. Hoewel de staat grootaandeelhouder blijft, waren de eerste reacties op de bekendmaking angstig. In Parijs zijn vandaag al demonstraties.

EDF geldt als het lievelingsbedrijf van de Fransen. De elektriciteitsgigant staat model voor de Franse trots op publieke dienstverlening: goedkoop, betrouwbaar, met goed of slecht weer in alle delen van het land gelijkelijk beschikbaar. En met uitstekende arbeidsvoorwaarden voor de 160.000 werknemers wereldwijd.

Angst dat die verworvenheden op het spel komen, beheersten gisteren de eerste reacties op de gedeeltelijke privatisering en beursgang van EDF, die de Franse regering gisteren aankondigde. De vakbonden CGT en Force Ouvrière riepen onmiddellijk op tot staking, vanaf 8 november, twee weken voordat EDF, op 21 november, haar eerste dag op de beurs moet beleven. De leiders van de oppositionele Parti Socialiste noemen de beursgang van EDF een ,,grove fout die rechtgezet moet worden''. Voormalig minister van Financiën Fabius, die in 2007 president wil worden, belooft de linkse kiezer dat hij EDF dan weer nationaliseert. Vandaag zijn in Parijs de eerste demonstraties.

Veel meer dan de geslaagde beursgang van het kleine broertje Gaz de France (GDF) deze zomer, lijkt de beursgang van EDF zo in de komende weken inzet van een sociaal conflict te worden. Weliswaar betreft de privatisering maar 15 procent van EDF. Een ruim meerderheidsbelang van 85 procent blijft ferm in handen van de Franse staat, die de strategische sector van de energievoorziening onder controle wil houden, zo onderstreepte minister-president De Villepin gisteren.

De operatie ligt niettemin zo gevoelig dat de regering met nadruk niet van `privatisering' spreekt, maar, preciezer, van het ,,openstellen van het kapitaal''. Baten mocht dat niet. Evenmin leek het weinig indruk te maken dat EDF gisteren tegelijkertijd met de aankondiging van de beursgang een contract met de staat afsloot over publieke dienstverlening. EDF garandeert het in stand houden van de energielevering op het dunbevolkte platteland. Het bedrijf belooft wanbetalers niet af te snijden in de winter. En het zegt prijsstijgingen te beperken, ook nadat de energiemarkt in juli 2007 geheel geliberaliseerd is.

Die gevoeligheid voor EDF heeft alles te maken met de bijzondere positie van het bedrijf. EDF is met de nationale spoorwegen SNCF de grootste publieke onderneming die Frankijk nog heeft. Maar bovenal is EDF het bastion bij uitstek van de van oudsher machtige communistische vakbond CGT. EDF geleidelijk openbreken, merkte een waarnemer onlangs op, betekent eigenlijk stapje voor stapje het Franse sociale model hervormen.

Die binnenlands-politieke betekenis is de andere kant van een bedrijf dat elders in Europa vooral bekend is als een van de Europese supermachten op de strategische energiemarkt. EDF was met een jaaromzet van 46,9 miljard in 2004 net iets groter dan de grootsten uit de andere EU-landen, het Duitse Eon voorop. Minister Brinkhorst (Economische Zaken) rekende EDF al tot de kandidaten die de komende jaren kunnen opduiken om Nederlandse energiebedrijven over te nemen.

De expansie die EDF de afgelopen jaren heeft doorgemaakt op onder meer de Duitse, Britse en Italiaanse energiemarkten, heeft in Europa al veel scheve gezichten opgeleverd. Niet in de laatste plaats omdat de Franse regering naar de smaak van andere EU-landen ondertussen het maximale doet om de positie van EDF op haar thuismarkt zo sterk mogelijk te houden. EDF profiteert bovendien van de Franse energiepolitiek, die van de groep de grootste bezitter van kerncentrales in Europa heeft gemaakt.

Aan die nauwe band tussen de Franse overheid en EDF komt geen einde met de beursgang. Integendeel. De beursgang is juist ingegeven, zo riep president-directeur Gadonneix gisteren in herinnering, door de behoefte van EDF aan verse fondsen om te blijven investeren en concurreren als een van de leiders op de Europese markt, en tegelijkertijd de schuldenlast van 19 miljard euro te verlichten. Gisteren kondigde Gadonneix 40 miljard euro extra investeringen in de komende vijf jaar aan waarvan een groot deel in Frankrijk. Dit komt mede voort uit wensen van de regering om de infrastructuur voor energievoorziening te versterken. EDF is ook bezig haar activiteiten weer meer te concentreren op Europa. Vorige week trok het bedrijf zich terug uit Egypte, en de groep vermindert al enige tijd haar belangen in Zuid-Amerika.