`Ophokken, goed, maar ze zijn helemaal van de leg'

De ophokplicht voor pluimvee zadelt hobbydierhouders op met praktische problemen. ,,Ik moet eerst weten of mijn gans ook iets anders dan gras eet.''

Hobbydierhoudster J. Landman in Welsum (Overijssel) moet voor eieren weer naar de winkel. Haar kippen zijn sinds afgelopen weekeinde van de leg. ,,Ze zijn helemaal de kluts kwijt'', zegt Landman over haar `vrijbuiters', die normaal de vrije loop hebben en in bomen overnachten. De bewegingsvrijheid van de 28 kippen en vier hanen is drastisch beperkt. Een aantal kippen is opgesloten in het geitenhok, zodat de geiten in de stromende regen voor een dichte deur staan, maar het grootste deel van het pluimvee huist in een niet al te stevige kooi in het weiland, gemaakt van houten palen, gaas en een groot groen, afdekzeil. In één hoek vormt de regen een plas en zakt het zeil bijna door. ,,Daar moet nog een paal onder'', concludeert Landman.

Met de geïmproviseerde huisvesting voldoet Landman aan de ophokplicht voor pluimvee, die sinds enkele maanden van kracht is voor professionele pluimveehouders, maar sinds gisteren in grote delen van Nederland ook geldt voor hobbydierhouders. Om de kans op verspreiding van de vogelgriep te verkleinen moeten hobbydierhouders in de foerageer- of rustgebieden van wilde watervogels – en in een zone van één kilometer daarvandaan – voorkomen dat het pluimvee in contact komt met wilde vogels of hun uitwerpselen. Tot gisteren golden er voor hen slechts adviezen, zoals het zo weinig mogelijk verplaatsen van pluimvee en het in quarantaine nemen van nieuwe dieren. Een ophokplicht ligt in het verlengde, erkennen de hobbydierhouders.

Een rondgang langs de IJssel tussen Terwolde en Welsum leert dat lang niet iedereen er serieus rekening mee heeft gehouden. Her en der loopt pluimvee vrij rond, zoals de gans van Desirée van de Galiën. ,,Ik moet eerst uitzoeken of het beest ook iets anders dan gras eet'', verklaart ze. De kippen en kuikens zitten wel achter een omheining van gaas, al beseft ze dat ze nog niet aan de regels voldoet omdat er geen deugdelijke overkapping is. Dat geldt ook voor de ren van hobbydierhoudster A. Boekhorst. De uitwerpselen van de trekvogels kunnen zo tussen de kippen en de kakelende hanen Hans en Karel vallen. Er moet een kap op, maar hoe doe je dat met een boom in het midden, vraagt Boekhorst zich af. ,,Misschien moeten we de boom aftoppen.''

Even verderop aan de dijk, bij gepensioneerd agrariër Tonnie Hanekamp, waggelen elf Kaapse bergeenden en zeven ganzen open en bloot rond een poel. ,,Ik ga ermee aan de slag, maar het regent mij te hard'', zegt Hanekamp.

Zo zijn veel hobbydierhouders met gereedschap en afdekmateriaal in de weer. Uit het grote aantal vragen dat bij het ministerie van LNV is binnengekomen, blijkt dat niet iedereen weet waar hij aan toe is. Met name de kaarten die de ophokzones rond de rivieren, plassen en meren aanduiden, blijken via internet lastig te lezen. Het gegeven dat de bebouwde kom van de ophokplicht is uitgesloten, stuit langs de IJssel op onbegrip. Het bordje dat de bebouwde kom van Terwolde aanduidt, staat immers pal op de dijk. ,,Wat doen we met de spreeuwen die eten in de uiterwaarden? En de mensen die er wandelen?'', vraagt J. Landman. Een ophokplicht is in haar ogen een kwestie van `alles of niets', maar ook als er gekozen was voor `alles' had ze twijfels gehouden. ,,Er zit altijd wel een gaatje waar een musje door heen kan.'' A. Boekhorst denkt dat de ophokplicht te laat komt. ,,Ik ben bang dat er geen houden meer aan is.'' Ze is niet de enige die spontaan begint te praten over de papagaai in Engeland, waarbij het gevaarlijke virus H5N1 is aangetroffen.

Een mogelijke verspreiding van de vogelgriep wordt serieus genomen, zeker in een gebied waar vier jaar geleden het mond- en klauwzeervirus een slachting aanrichtte. ,,Je denkt al snel: wat een onzin. Maar hier weten we wat het is om geruimd te worden'', zegt Desirée van de Galiën. ,,Ik wil de verspreiding van het vogelgriepvirus niet op mijn geweten hebben.'' Het boerenechtpaar Wassink raakte in 2001 de complete veestapel kwijt. Daarom is er nu een rigoureuze maatregel getroffen. Al het pluimvee – drie ganzen, dertig Kaapse eenden en zes kippen – is afgelopen zaterdag verkocht aan een handelaar. ,,Onze tachtig koeien zijn veel belangrijker en we willen het risico niet nemen dat we op slot worden gezet.'' Twee eenden zijn de dans ontsprongen en scharrelen wat verloren rond het hok. Als ze de komende dagen niet met voer gelokt kunnen worden, wacht hun een schot hagel, kondigt Wassink aan.

De Algemene Inspectie Dienst (AID) moet toezien op de naleving van de ophokplicht, maar volgens een woordvoerder zal er de eerste dagen niet direct handhavend worden opgetreden. ,,We gaan eerst via flyers en brochures voorlichting geven, daarna volgen eventueel dwangsommen.'' De verwachting is dat, in navolging van de professionele pluimveehouders, de hobbydierhouders zich aan de ophokplicht zullen houden. Voorzitter Sible Westendorp van de koepelorganisatie van belangenverenigingen van hobbydierhouders verklaart dit door een combinatie van eigenbelang en solidariteit met de professionele pluimveehouders. ,,We zijn loyaal omdat er nu een goed overleg tussen alle partijen is'', zegt Westendorp. Tijdens de uitbraak van vogelpest in 2003 verzetten veel hobbydierhouders zich tegen de kabinetsmaatregelen. Alleen het ophokken van enkele soorten watervogels, zoals duikeenden, smienten en talingen, vormt een probleem. ,,Dat soort beesten laat zich niet ophokken, die gaan er aan onderdoor.'' Westendorp is druk bezig om voor deze vogels een ontheffing te krijgen, zoals die al geldt voor bijvoorbeeld fazanten en struisvogels. Op langere termijn zijn de hobbydierhouders volgens Westendorp gebaat bij inenting. ,,Anders blijven we aan het ophokken.''

Minister Veerman wil wel inenten, maar de EU geeft hiervoor (nog) geen toestemming. Langs de IJssel wordt het inenten niet door iedereen omarmd. ,,Als dat nuttig is, zou ik het zeker laten doen'', zegt hobbyboer Hanekamp. Maar agrariër Wassink wijst het af (,,Nog een keer een dierenarts met een spuit op het erf is geen prettig idee'') en hobbydierhoudster Landman twijfelt. ,,Als ik ent en het breekt hier toch uit, dan wordt het hele zooitje alsnog geruimd.'' Wel weet ze zeker dat ze de provisorische ren achter haar huis niet meer afbreekt. ,,Ik denk dat ik die in de toekomst wel vaker nodig heb.''