Leesliefde of de canon

Wat mensen in hun latere leven lezen hangt voor een flink deel af van het soort literatuuronderwijs dat ze op school hebben gehad, zegt literatuursocioloog Marc Verboord. Hij sprak met leerlingen die tussen 1975 en 1995 eindexamen deden en ondervroeg ook hun ouders en docenten. Naarmate het literatuuronderwijs meer gericht is op de leerling, blijven leerlingen ook later meer boeken lezen. Is het onderwijs daarentegen sterk gericht op de canon - moeilijke boeken met een hoog literair gehalte - dan zullen leerlingen later in hun vrije tijd minder snel een boek pakken.

Maakt die aanpak echt zoveel verschil?

Verboord: ,,De allergrootste invloed blijft het ouderlijk milieu. Als ouders zelf veel lezen en hun kind omringen met fijne boeken, heb je meer kans dat ook het kind een gretige lezer wordt. Maar de school kan wel wat toevoegen. Een docent kan het leesplezier in het latere leven aanwakkeren door zijn leerlingen gewoon lekker te laten lezen - ook al is dat niet allemaal even hoogdravend. Sommige scholen hebben expliciet als doelstelling om de liefde voor het lezen aan te moedigen. Andere scholen leggen meer nadruk op het overdragen van de inhoud van de canon, zij willen hun leerlingen graag kennis van de literatuur meegeven als culturele bagage. In een land als Frankrijk speelt dat nog veel sterker, daar is het onderwijs sterk gericht op de literaire traditie.

,,Vrijwel alle scholieren maken bij het samenstellen van hun boekenlijst, het `leesdossier', gebruik van uittreksels. Die zijn sinds een jaar of vijf ook volop op internet te vinden. Scholieren die veel uittreksels gebruiken, - en aan het boek zelf niet eens toekomen - zijn ook degenen die minder graag lezen in hun vrije tijd, buiten het verplichte schoolwerk om. Verder blijkt dat leerlingen later meer boeken met een hoog literair gehalte lezen naarmate ze meer uren literatuuronderwijs hebben gehad. Daarop is de laatste jaren sterk bezuinigd.''

Mensen lezen steeds minder?

,,Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau leest elke generatie weer minder dan de vorige. Uiteraard hebben 45-plussers vaak meer tijd dan jonge dertigers met een druk gezin. Maar ook als je voor dat effect corrigeert, blijft het een feit dat mensen steeds minder gaan lezen. In dat licht bezien zou het aanbevelenswaardig zijn om als docent meer rekening te houden met wat de leerling leuk vindt. Je mag je als docent best een beetje pragmatisch zijn. Door leerlingen steeds maar moeilijke oude literatuur voor te houden kun je ze afschrikken om later ooit nog iets te lezen.''

Is het erg als je niks leest?

,,Ach nee, als je niet wilt, dan houdt het op. Zelf lees ik wel graag. Ik heb net Casino van Marja Brouwers uit. En ik hou van thrillers.''

dezeweekspreekt@nrc.nl