De burgemeester is corrupt, maar er is wel asfalt

EU-kandidaten Roemenië en Bulgarije krijgen vandaag van de Europese Commissie een rapportcijfer. Het beslist over de vraag of beide landen als gepland in 2007 toetreden.

Provinciale despoten en sjoemelende burgervaders – de Roemeense Sylvia Marton zit er dagelijks mee om de tafel. Niet om zaken te doen, maar om `de heren' bepaalde zaken juist af te leren, zegt Marton van bureau Transforma, dat in Roemenië is gespecialiseerd in corruptiepreventie. Met haar rijzige postuur en strenge brilmontuur maakt de welbespraakte Marton indruk op menig Roemeense bestuurder die ze lastig valt met een taaie opdracht: openheid van zaken. En snel graag, als het aan Marton ligt, want als Roemenië lid wil worden van de Europese Unie, dan moet het land eerst afrekenen met corruptie.

Niet ieder gemeentebestuur is even blij met Martons bemoeienis. In de centraal-Roemeense stad Braşov kreeg ze ambtenaren zo ver om mee te werken aan een project ter bevordering van de integriteit. Maar de burgemeester zélf, ,,een godfather Roemeense stijl'', werkt niet mee. Marton: ,,Voor de vorm komt zo'n burgemeester tijdens een sessie twee minuten opdagen, spreekt wat obligate woorden en vertrekt weer. Dan weet je: dit project wordt een drama.''

Corruptie in Roemenië – het is de blijvende zorg van de Europese Commissie die zich morgen in een voortgangsrapport uitspreekt over de vorderingen die het land maakt op weg naar het lidmaatschap van de Europese Unie. Ook EU-kandidaatlid Bulgarije wordt in een rapport morgen de maat genomen. De geplande datum van toetreding van beide landen is januari 2007.

Opnieuw klinken waarschuwende woorden over de trage vooruitgang die is geboekt in de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad. ,,Maar een eindoordeel wordt niet geveld, dat gebeurt pas in het laatste rapport dat in april volgend jaar verschijnt,'' zegt Onno Simons, plaatsvervangend hoofd van de EC-delegatie in Boekarest. De mogelijkheid bestaat dat Brussel alsnog besluit om toetreding van de twee kandidaat-lidstaten met een jaar uit te stellen, tot 2008. Simons: ,,We willen druk op de ketel houden.''

Economisch boeken Roemenië en Bulgarije succes met groeicijfers die schommelen rond de 6 procent. Tal van internationale banken en bedrijven vestigden zich de afgelopen jaren in de hoofdsteden Boekarest en Sofia. Aantrekkelijk voor het bedrijfsleven zijn de lage loon- en productiekosten en de nieuwe afzetmogelijkheden; met in totaal 22 miljoen Roemenen en 8 miljoen Bulgaren is de regio in trek bij Westerse verkopers van auto's, mobiele telefoons en hypotheken.

Maar de groeicijfers vormen slechts een voetnoot in de EU-rapportage die zich vooral richt op de kwaliteiten van bestuurders, rechters en politiefunctionarissen in beide landen. En daar is veel op aan te merken, zegt Simons. ,,In Roemenië bestaat corruptie tot in de hoogste politieke regionen. Die situatie was onder de vorige regering weliswaar erger, maar het is er nog steeds.''

Volgens de Roemeense afdeling van Transparency International (TI), de organisatie die wereldwijd corruptie in kaart brengt, is er nauwelijks verbetering ten opzichte van vorig jaar. ,,De corruptie is overal,'' zegt Codru Vrabie van TI-Roemenië. ,,De politieke elite moet nú haar kans grijpen en prioriteiten stellen. Anders verdienen we het niet om in 2007 toe te treden.''

In Roemenië trad in januari van dit jaar een nieuwe, centrum-rechtse regeringscoalitie aan onder aanvoering van premier Calin Tariceanu. Ook in Bulgarije zetelt een kersverse regering: in augustus presenteerde de jonge, socialistische premier Sergei Stanisjev zijn kabinet waarin maar weinig ministers zitten met `Brusselse' ervaring. Het heeft voor vertraging in de onderhandelingen met de EU gezorgd.

Maar de wisseling van de wacht heeft, zeker in het geval van Roemenië, ook verwachtingen gewekt. De regering-Tariceanu beloofde haast te maken met juridische hervormingen. De chaos binnen de rechterlijke macht vormt het grootste obstakel voor Roemenië's toetreding. De benoeming van de in West-Europa bekende mensenrechtenactiviste Monica Macovei als nieuwe minister van Justitie werd door EU-waarnemers dan ook toegejuicht.

,,Maar als minister speelt Macovei niets klaar,'' zegt de Roemeense juriste Daniela Panioglu. Wegens haar ongezouten kritiek op politici en rechters, tijdens de vorige regering van post-communisten heeft Panioglu zich een reputatie verworven als luis in de pels. Juist vanwege die kwalificatie kreeg Panioglu door Macovei een zetel aangeboden in een onafhankelijke commissie voor hervorming van het wetboek van strafrecht. ,,Maar onze commissie kon door de enorme tijdsdruk niets anders dan broddelwerk afleveren,'' zegt Panioglu die Macovei als persoon hoog acht maar haar als minister gebrek aan organisatietalent verwijt. ,,Macovei kan de strijd tegen corruptie niet aan. Nog steeds is de onafhankelijkheid van rechters niet gegarandeerd. Kritische rechters worden in Roemenië op een zijspoor gezet.''

Volgens veel waarnemers in Boekarest spelen de toetredingsonderhandelingen zich af in een onwezenlijke sfeer: Roemenië voldoet bij lange na niet aan de criteria, januari 2007 lijkt als deadline onhaalbaar, maar toch wordt er verder onderhandeld.

Heeft de EU zich verkeken op de Roemeense situatie? ,,Daar ga ik niet op in,'' zegt Onno Simons van de EC-delegatie in Boekarest. ,,Feit is dat we de Roemenen een enorme waslijst aan wensen tot verbetering hebben voorgelegd. Op acht van de 31 onderhandelingshoofdstukken schieten de Roemenen tekort. Hoe ze dat in de praktijk gaan oplossen valt nog te bezien.''

Transforma-consultant Sylvia Marton reisde onlangs voor een `integriteitsproject' af naar de Roemeense havenstad Constan¸ta aan de Zwarte Zee. Ze vroeg er mensen op straat waarom ze een ondernemer die als notoir corrupt bekend staat als hun nieuwe burgemeester hebben gekozen. Marton: ,,`Natuurlijk is onze burgemeester corrupt', kreeg ik als antwoord. `Maar kijk om je heen: de straatverlichting doet het weer, onze wegen zijn geasfalteerd.' Wat kan ik daar met goed fatsoen tegen in brengen?''