Wet van Murphy ligt in de Eems

De binnenvaart van en naar Duitsland ligt ruim een week stil. Want in de rivier de Eems zonk een schip en bij Münster brak een dam door. ,,Als iets mis kan gaan, gaat het ook volledig mis.''

Dreigende wolken hangen boven de Farmsumerhaven in Delfzijl. De aanwakkerende herfstwind klotst het water tegen de tientallen aangemeerde binnenvaartschepen. Afgezien van een enkele omwonende die de hond uitlaat, waagt niemand zich deze zaterdagmiddag buiten.

In de verwarmde stuurkamer van vrachtschip Diligent zit Wessel van der Kooi. De schipper (57) behoort tot de naar schatting 250 binnenvaartschippers uit heel Europa die hun werkzaamheden noodgedwongen hebben moeten staken door de nu een week durende stremming van de rivier de Eems ter hoogte van Rhede, een gehucht in Duitsland net over de grens bij Winschoten. Daar verging op 15 oktober het met grind geladen vrachtschip Ilona M nadat het in dichte mist tegen de wal was gevaren. Vijf achtereenvolgende bergingsoperaties door het Schiedamse bergingsbedrijf BTS boden geen soelaas; dit weekend werd het schip in stukken gezaagd en alsnog weggesleept. Naar verwachting zal de Eems pas aan het einde van deze week weer begaanbaar zijn.

Van der Kooi heeft extra pech: hij arriveerde in Delfzijl net nadat de Ilona M was gezonken. Dat betekent dat hij nu al ruim een week in Delfzijl ligt, op een steenworpafstand van de Eemsmonding. ,,Ik ben nummer elf in de rij'', zegt hij terwijl hij naar de tien schepen tussen de Diligent en de verderop gelegen zeesluis wijst. Zijn vrouw Ria (56) kijkt op een laptop naar een Duitse website met foto's van de bergingsoperatie.

De stremming levert de Nederlandse binnenvaartsector volgens branchevereniging Koninklijke Schuttevaer een financiële schade van 1,5 tot 2 miljoen euro op. Uitgegaan wordt van gemiddeld duizend euro verlies per dag per schip. Voor aanverwante sectoren – onder meer land- en tuinbouw en grondstoffenproductie – is een verlies van 5 miljoen euro becijferd. Van der Kooi, met 850 ton kunstmest onderweg naar Minden bij Hannover, schat zijn schadepost op 1100 euro per dag. ,,Binnenvaartschippers worden niet per dag betaald, maar per opdracht. En door deze vertraging loop ik een nieuwe klus mis.''

Van der Kooi heeft dan nog het geluk dat zijn opdrachtgever, het chemieconcern DSM, de scheepslading niet overhevelt naar vrachtwagens. Collega's van Van der Kooi is dit wel overkomen, met nog meer inkomstenderving als resultaat. De schipper zegt wel te weten wat DSM drijft: ,,Om een lading van 850 ton over de weg te vervoeren heb je minstens dertig vrachtauto's nodig. Dat is veel te duur, zeker als je helemaal naar Hannover moet.''

Eigenlijk is de hele situatie het gevolg van een ,,haast onmogelijke'' samenloop van omstandigheden, zegt Schuttevaer-zegsman Paul van der Maat door de telefoon. Alle telefoontjes dit weekend naar het kantoor in Rotterdam worden automatisch naar hem doorgeschakeld, zodat schippers op de hoogte kunnen blijven van de laatste ontwikkelingen. Van der Maat wijst op de doorbraak van een dam in het Dortmund-Eemskanaal in de buurt van Münster, op 11 oktober, vier dagen voor het ongeluk met de Ilona M. ,,De verkeersslagader naar Duitsland en Oost-Europa'', noemt hij het Dortmund-Eemskanaal. Normaal gesproken vaart veruit het grootste gedeelte van de Nederlandse binnenvaartvloot – die 70 procent van de totale Europese binnenvaartvloot uitmaakt – over dit traject. De route langs Delfzijl en over de Eems gold als enige alternatief. Dat uitgerekend die nu geblokkeerd is, wijt Van der Maat aan de wet van Murphy: ,,Als iets mis kan gaan, gaat het ook volledig mis.''

,,Onzin, het is de schuld van de Duitse waterstaat'', luidt de meer prozaïsche verklaring van Wessel van der Kooi. Hij vermoedt dat het voor de berging verantwoordelijke Wasser- und Schifffahrtsamt (WSA), onderdeel van het Duitse ministerie van Verkeer, de Ilona M met minimale kosten wil verwijderen. Dat verklaart volgens hem waarom bergingsbedrijf BTS aanvankelijk slechts één kraan met een hijsvermogen van 200 ton inzette, terwijl het vastgelopen schip 400 ton weegt. Pas na twee mislukte pogingen werd een tweede kraan ingezet. Dat het toen nog steeds niet lukte, ligt volgens Van der Kooi aan de sterke stroming in de Eems.

,,Het heeft überhaupt niets met geld te maken'', reageert Holger Geist van het WSA. Hij zegt dat de hoop bestond dat het schip met één kraan vlot kon worden getrokken; toen dat niet lukte, is zonder omhaal een tweede kraan besteld. ,,Maar daar is nauwelijks ruimte voor omdat de Eems zo smal is.''

Paul van der Maat van Schuttevaer neemt het Wasser- und Schifffahrtsamt in bescherming tegen de kritiek. Dat de Duitsers zouden bezuinigen op de bergingskosten noemt hij onlogisch. ,,Duitsland heeft een enorm economisch belang bij de binnenvaart uit Nederland.''

Schipper Van der Kooi wacht in zijn stuurkamer gelaten af. Aan zelfbeklag doet hij niet; wachten hoort volgens hem bij het vak van binnenvaartschipper. Hij heeft meer te doen met de Duitse schipper van de Ilona M. Dit is namelijk al de tweede `Ilona M' die hij verliest, weet Van der Kooi. Twee of drie jaar geleden verging de eerste, op het IJsselmeer. ,,Zoiets gun je niemand. Zelfs een Duitser niet.''