`Wat kan Nederland doen? Mariniers sturen?'

Het hoofdlijnenakkoord dat Nederland afgelopen zaterdag met de Antillen sloot, kwam moeizaam tot stand. ,,Voor 2,4 miljard schuld kan Nederland niet zomaar opdraaien.''

Het loopt tegen tienen als de Antilliaanse premier, Etienne Ys, zegt dat hij hevig teleurgesteld is in minister Alexander Pechtold. Hij staat op en verlaat de vergaderzaal. De boodschap is duidelijk: Pechtold moet concessies doen of het dan al dertien uur durende bestuurlijk overleg zal niet kunnen resulteren in een hoofdlijnenakkoord.

Vrijdag vergaderden minister Pechtold, de Antilliaanse premier Ys en de Antilliaanse eilanden op Bonaire over nieuwe staatkundige verhoudingen. Per 1 juli 2007 willen Curaçao en Sint Maarten zelfstandige landen binnen het koninkrijk worden, terwijl Bonaire en Saba opteren voor directe banden met Nederland. Sint Eustatius, dat het liefst vasthoudt aan het Antilliaanse staatsverband, onderhandelt nu over een `nieuwe' band met Nederland, die overeenkomt met de met Bonaire en Saba gemaakte afspraken.

Centraal tijdens de onderhandelingen staat de Antilliaanse schuldenproblematiek, inclusief een staatsschuld van 2,4 miljard euro. Nederland wil daar niet voor opdraaien. ,,Als je het verdeelt over de 250.000 inwoners van de Antillen'', zegt Pechtold na het overleg, ,,is dat een gigantisch bedrag. Dat kan Nederland niet zomaar betalen.''

Tijdens de zestien uur durende marathonvergadering lopen de spanningen hoog op. De eilanden willen zich niet committeren aan economische hervormingen en een door Nederland betaalde doorlichting, als daar geen afspraken over de invulling van de toekomstige staatkundige structuur tegenover staan. ,,Pechtold vraagt ons van alles te doen, maar geeft zelf geen garanties'', zucht William Marlin, lid van de Sint Maartense delegatie in de wandelgangen. Zo wil Ys weten wanneer Nederland aangeeft hoe ze een bijdrage aan de oplossing van de schulden denkt te gaan leveren. Pechtold zegt geen politiek mandaat te hebben daar afspraken over te maken. Teleurgesteld staat Ys op. Om naar het toilet te gaan, zegt hij later. Uiteindelijk wordt afgesproken dat ,,een voorstel ter oplossing van de schuldenproblematiek wordt geagendeerd tijdens de start-RTC'', oftewel de rondetafelconferentie die over anderhalve maand moet plaatsvinden.

Ys is niet de enige die het overleg dreigt te verlaten. Ook Pechtold is halverwege de deur als Curaçao en Sint Maarten na een schorsing met een alternatief hoofdlijnenakkoord komen. ,,Er zijn indicaties'', zegt een delegatielid, ,,dat Nederland Sint Maarten als zelfstandig land binnen het koninkrijk niet ziet zitten.'' Dat is onbespreekbaar voor Sint Maarten, dat als aanjager van het uiteenvallen van de Antillen fungeert.

Ook Curaçao kan steun gebruiken. Het eiland werd tijdens de onderhandelingen niet vertegenwoordigd door delegatieleider Sedney Ignacio van de politieke partij Frente Obrero i Liberashon (FOL), maar door een hooggeplaatste ambtenaar.

Toch zijn volgens Dennis Richardson, voorzitter van de voorbereidingscommissie voor de rondetafelconferentie en adviseur van de Sint Maartense delegatie, ,,de eilanden niet zo machteloos als Nederland denkt.'' Als Nederland niet akkoord gaat zijn er altijd nog de Verenigde Naties, weet Richardson. Volgens het zelfbeschikkingsrecht voor (oud-)koloniën mogen de eilanden niet tot onafhankelijkheid worden gedwongen. ,,Wat kan Nederland dan doen? Mariniers sturen? Dat zal internationaal niet goed vallen.''

Bonaire, Saba en Sint Eustatius hebben minder keus. Door hun kleine economieën zijn ze afhankelijk van Nederland om het voorzieningenniveau hoog te houden. Afspraken hierover werden vastgelegd in een intentieverklaring.

Het is drie uur 's nachts als de onderhandelingen er op zitten. Minister Pechtold is tevreden. ,,Nu hoop ik snel op een goed debat met de Tweede Kamer. Nederland heeft de mogelijkheid om hier een grote druk weg te nemen.'' Volgens Pechtold is minister Zalm alvast aan het rekenen.