Kaczynski hoefde maar in te koppen

De nieuwe Poolse president, Lech Kaczynski, wil internationaal harder van zich afbijten dan zijn voorganger, vooral jegens Duitsland, Rusland en EU.

Het is wonderlijk dat de verliezer van de Poolse presidentsverkiezingen, Donald Tusk, nog zoveel stemmen heeft gekregen (45 procent). Tusk voerde een zwakke en defensieve campagne. Zijn rivaal Lech Kaczynski hoefde alleen maar in te koppen.

Kaczynski sprak de afgelopen maanden duidelijke taal. Op het economische vlak wil hij een sociaal beleid voeren. Zo mogen de pensioenen niet nog lager worden dan ze al zijn. Internationaal wil hij harder van zich afbijten, richting Duitsland, richting Rusland, maar ook richting de EU, wegens de ongunstige toetredingsvoorwaarden. En hij belooft een morele revolutie, die de corruptie in Polen zal doen wegsmelten.

Het moeilijke voor Tusk was dat hij het vaak eens was met Kaczynski, wat een debat moeilijk maakte. Inhoudelijk waren er geen grote verschillen, maar Kaczynski deed overal net even een schepje bovenop. Tusk murmelde nog dat veel van Kaczynski's voorstellen tot het domein van de regering behoren en niet van de president, maar niemand zat te wachten op een theoretisch verhaal over het presidentiële takenpakket. Hij zei nog dat Polen helemaal geen geld heeft voor alle mooie plannen van Kaczynski en dat verdere hervormingen onontkoombaar zijn, maar de Polen zijn hervormingsmoe en wilden nu eens gewoon horen dat ze dat ook mogen zijn. Tusk is er iets teveel van uit gegaan dat het morele radicalisme van Kaczynski kiezers zou afschrikken.

Kaczynski heeft zijn gooi naar de macht drie jaar zorgvuldig voorbereid, als burgemeester van Warschau. Vorig jaar gaf hij de vergeten veteranen van de Opstand van Warschau (1944) een prachtig museum, waarmee niemand het oneens kon zijn. Hij eiste ook op hoge poten schadevergoeding van de Duitse regering, voor de vernietiging van Warschau tijdens de oorlog. En onlangs presenteerde hij een folder met de bouwprojecten die de hoofdstad te wachten staan. De burgemeester gooide hoge ogen met zijn harde toon jegens Duitsland en Rusland. Het recente Duits-Russische contract om een gaspijp in de Oostzee te bouwen als alternatief voor de huidige pijpen door Polen kwam als geroepen voor Kaczynski: het bevestigde eens te meer dat de machtige buurlanden nog steeds over de hoofden van de Polen heen konkelen, zoals het al eeuwen gaat. Kaczynski wordt een andere president dan Aleksander Kwasniewski, die zich altijd met gemak in de internationale arena bewoog. Kaczynski ging als burgemeester buitenlandse reizen zoveel mogelijk uit de weg.

Kaczynski zag zijn positie ten opzichte van Tusk de afgelopen maanden steeds verbeteren, maar tot op het laatst liep hij achter in de peilingen. Maar peilingen in Polen zijn niet erg betrouwbaar: Kaczynski's partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) won vier weken geleden ook de parlementsverkiezingen, terwijl peilingen iets anders voorspelden. Het laatste zetje naar de overwinning kreeg Kaczynski van Andrzej Lepper, de leider van de radicale boerenpartij Samoobrona (Zelfverdediging), die opnieuw met Brussel wil onderhandelen over de toetredingsvoorwaarden van Polen. De overwinning van Kaczynski is ook een beetje die van Lepper.

PiS-leider Jaroslaw Kaczynski, Lechs tweelingbroer, heeft steeds gezegd dat hij niet wil samenwerken met Lepper, die internationaal onacceptabel zou zijn, maar met Burgerplatform, de liberale partij van Donald Tusk, die vier weken geleden op de tweede plaats eindigde. Maar vorige week werd al duidelijk dat Lepper bepaald geen politieke paria is: toen Burgerplatform als parlementaire ondervoorzitter een kandidaat naar voren schoof die PiS niet goed lag, stemden Samoobrona en PiS eendrachtig tegen. Ook op het economische vlak lijkt PiS met Samoobrona meer gemeen te hebben dan met Burgerplatform. Vandaag worden de coalitiebesprekingen hervat.