Groene spellingchecker

Net als in 1995 is het nieuwe Groene Boekje niet alleen in boekvorm verschenen, maar ook op cd. Op de nieuwste cd zit echter iets dat op de vorige ontbrak: een geavanceerde spellingchecker die volledig is geïntegreerd in Word, het meest gebruikte tekstverwerkingsprogramma. Dat is natuurlijk hartstikke handig. Tot nu toe moest je, als je een woord wilde nakijken in de officiële spellinglijst, het tekstverwerkingsprogramma verlaten. Nu wordt je tekst razendsnel gecontroleerd na een klik op het icoontje dat aan je werkbalk is toegevoegd.

Een voorbeeld: als je fuoten hebt getikt, biedt de `Spellingchecker Elektronisch Groene Boekje' je de volgende alternatieven: fouten, floten, fusten of quoten. Nou werken veel spellingprogramma's op deze manier, inclusief de spellingcontroller van Word, maar wat die van het Groene Boekje bijzonder maakt, is dat de woorden die dáárin staan, officieel door de overheid zijn goedgekeurd. Van deze spellingchecker mag je dus verwachten dat hij geen woorden goedkeurt die het Groene Boekje fout rekent.

Maar is dat ook het geval? Laten we de proef op de som nemen. Wij schrijven: ,,Een spellingscommissie is verantwoordelijk voor de nieuwste spellingsgids, die 102.000 woorden bevat.'' We laten dit controleren, en omdat we geen foutmeldingen krijgen, moet de conclusie zijn dat die zin foutloos is. Een tien, door naar de volgende ronde.

Maar wacht even, schrijf je spellingscommissie nu mét of zonder tussen-s? Of mag het allebei? En hoe zit dat met spellingsgids? Laten we er, voor de zekerheid, toch het Groene Boekje zélf bij pakken. Spellingcommissie, staat daar, is zonder tussen-s, net als spellinggids. Er staat niet, zoals bij spellinghervorming, dat je het zowel mét als zonder tussen-s mag schrijven, nee, mét s is fout. Maar het wordt dus goed gerekend door de spellingchecker bij de officiële, van overheidswege voorgeschreven woordenlijst.

Hoe kan dat? In de eerste plaats heeft dit te maken met de regels voor de tussen-s. Die zijn nogal slap. Het komt er grofweg op neer dat je een tussen-s mag schrijven als je die hoort bij het uitspreken van een woord. Nu zijn er, onder meer tussen Nederland en Vlaanderen, nogal wat uitspraakverschillen, dus hier kun je alle kanten mee uit. Maar ondertussen schrijft het Groene Boekje soms wel een tussen-s voor, soms niet en soms mag het allebei.

Hoe kan het nu dat de spellingchecker dit onderscheid niet maakt? Doordat een algoritme in de software die slappe regel voor de tussen-s toepast op veel meer samenstellingen dan er in het Groene Boekje staan. Kwaliteitsbesef staat niet in de woordenlijst, maar doordat het net zo is samengesteld als bijvoorbeeld kwaliteitsbewaking, rekent de spellingchecker het goed.

Nou is kwaliteitsbesef correct gespeld, maar hoe zit het bijvoorbeeld met aanhalingteken, belastingsgeld en stationhal? Ik ken niemand die deze woorden zo uitspreekt, en veel schoolmeesters die ze fout zouden rekenen. Toch keurt de spellingchecker bij het digitale Groene Boekje ze goed. Sterker, vrijwel alle samenstellingen waarvan het eerste deel een zelfstandig naamwoord is dat eindigt op -ing, mogen volgens de spellingchecker zowel mét als zonder tussen-s worden geschreven, terwijl het Groene Boekje in zulke gevallen soms wel en soms geen tussen-s voorschrijft. Dit gaat niet om een paar woorden, maar om vele duizenden.

Soms wijkt de spellingchecker zelfs expliciet af van de inleiding bij het Groene Boekje. Daarin staat bv.: ,,We schrijven een extra s in Stationsstraat, omdat we die ook vinden in andere samenstellingen met station-.'' Maar de spellingchecker vindt alle samenstellingen met station- zonder tussen-s ook goed.

Geraadpleegde deskundigen zeggen: het kan niet preciezer. Veel leken zullen met mij zeggen: die spellingchecker keurt duizenden woorden goed die volgens het Groene Boekje fout zijn.