Een realistische stijfkop

Bas Verwijlen (22) geldt in de schermwereld als een groot talent. Twee weken geleden veroverde hij op het WK in Leipzig een bronzen medaille, zaterdag won hij de Dutch Open in Oss. ,,Sommige schermers bewegen als robots. Ik scherm op mijn gevoel.''

Als tienjarige deed Bas Verwijlen (22) mee aan een schermtoernooi in Duitsland. Hij gold als een groot talent, maar zijn koppigheid speelde hem parten. ,,Bas was zó eigenwijs'', zegt zijn vader, ,,dat hij de spelregels aan zijn laars lapte. Dat kwam hem duur te staan.''

Gedurende het toernooi hield Verwijlen zijn linkerhand steevast voor zijn `trefvlak', waardoor zijn tegenstanders op zijn onderarm staken. Roel Verwijlen: ,,Dat leverde hem vijf rode kaarten op. God, wat heeft Bas die scheidsrechter vervloekt. Maar achteraf kwam hij wel tot de conclusie dat hij die vormfout dankzij haar heeft afgeleerd. Mijn zoon is een realistische stijfkop.''

Op 9 november won Verwijlen een bronzen medaille bij de WK schermen in Leipzig. De nationaal kampioen was daarmee de eerste Nederlandse man in honderd jaar die een medaille won op een wereldkampioenschap schermen. Hubert van Bleijenburgh ging hem in 1906 in Athene voor. Bij de vrouwen had Pernette Osinga in 1992 met brons de primeur. Van dat drietal is Verwijlen met zijn 22 jaar veruit de jongste.

Twee weken na zijn unieke prestatie loopt Verwijlen – spijkerbroek, puntlaarzen, krulhaar vol gel – nog te glunderen van trots. Hij vond het ,,wel kicken'', de cameraploegen die na zijn overwinning een bezoek aan de schermvereniging van zijn vader in Oss brachten. En hij wijst tevreden op het prikbord met krantenartikelen die de afgelopen weken over hem verschenen. ,,Jammer van mijn haar'', zegt hij wijzend op de inmiddels historische foto waarop een lange jongen met wilde blik en dito haardos wordt omhelsd door zijn uitgelaten vader-coach. Dat was luttele seconden nadat hij de voormalige olympisch kampioen Pavel Kolobkob een `doodsteek' had toegebracht in de halve finale.

Verwijlen was vijf jaar toen hij voor het eerst een floret – een schermdegen met een vierkante kling en een dopje op de punt – in handen gedrukt kreeg. Locatie: de varkensschuur in het Brabantse Hees, die zijn vader tot schermzaal had omgebouwd. Nog geen jaar later speelde hij zijn eerste wedstrijd – waarna een ware prijzenregen volgde. Als juniorschermer won Verwijlen meer dan honderd toernooien `op floret'. Nadat hij als elfjarige op de degen was overgestapt, behaalde hij brons, zilver en goud bij wereldbekerwedstrijden. Tegenwoordig traint hij bijna dagelijks in de schermschool van zijn vader. Met Jim McCarthy, de krachttrainer van schaatsploeg TVM, werkt hij aan zijn fragiele lichaam.

Wat is het geheim van zijn succes? Verwijlen, die zaterdag ook de sterk bezette Dutch Open won, haalt quasi-nonchalant zijn schouders op. ,,Misschien het feit dat ik op mijn gevoel durf te schermen. Sommige schermers bewegen als robots. Ze zijn bang om een fout te maken, doen alles volgens het boekje. Ik ben geen `nette' schermer, mijn acties ogen soms ronduit lelijk. Maar als ik in mijn flow zit gaat alles vanzelf, dan hoef ik niet na te denken. Ook als ik op achterstand sta, liggen er creatieve oplossingen binnen handbereik.''

Coach Roel Verwijlen, tevens bondscoach van het Nederlands schermteam, is het met hem eens. ,,Bas is een perceiver: hij kan op zijn gevoel de juiste beslissingen nemen. Door snel acties te maken heeft hij een voorsprong op zijn tegenstanders. En verder kan hij goed provoceren. Mijn zoon is een extravert type, soms op het explosieve af. Die eigenschap kan tijdens wedstrijden in zijn voordeel werken.''

En in zijn nadeel, vindt zijn zusje Merel (18). Toen Bas wat jonger was, had hij volgens haar vaak last van woede-uitbarstingen. Vooral als hij een wedstrijd verloor. ,,Dan begon hij te huilen en gooide hij zijn masker op de grond.'' Niet dat hij nu de rust zelve is, zegt zij, maar hij weet zijn emoties beter te verhullen. En hij vraagt zich bovendien steeds vaker af of – en hoe – hij zijn verlies had kunnen voorkomen.

Verwijlen lacht als hij de analyse van zijn zus hoort. En geeft toe: ,,Ik ben wel eens de weg kwijt.'' Als dat gebeurt, gaat hij ,,gek gillen'' om zijn tegenstander te ontregelen. Of hij scheert nét iets te dicht langs hem, in een poging tot intimidatie. ,,Soms scheld ik mijn tegenstander helemaal verrot. Met mijn hoofd naar de muur gericht, zodat niemand het hoort.'' Het is voor hem dé manier om zichzelf op te peppen. ,,Want zonder druk kan ik niet presteren.''

Toch is voorzichtigheid geboden, vooral nu hij met de wereldtop meedraait. Want als Eurosport zijn verwensingen registreert, slaat Verwijlen een slecht figuur. Zijn gedrag is verre van beschaafd, geeft de zelfverzekerde Brabander toe. Zeker voor een sport die van oudsher door heren van stand wordt beoefend. De mental coach die hij enige tijd geleden in de arm nam, beschouwt hij dan ook niet als een overbodige luxe.

Zijn opvliegendheid heeft alles te maken met zijn ambitie. Want dat Verwijlen bovengemiddeld eerzuchtig is, staat volgens zijn omgeving wel vast. ,,Verliezen komt niet in zijn boekje voor'', zegt Lennart Boven, manager-speler van RKSV Margriet Oss, de amateurvoetbalclub waar Verwijlen sinds juli vorig jaar als spits speelt ,,om te voorkomen dat ik een arrogante topsporter word die geen oog heeft voor zijn omgeving''.

Toen de coach van RKSV hem eerder dit jaar een zeven als rapportcijfer gaf, omdat hij een aantal wedstrijden had gemist als gevolg van zijn zware wedstrijdschema als schermer, tekende hij meteen protest aan. Boven: ,,Hij baalde daar ontzettend van. Waarom jullie wel en ik niet, was zijn houding.''

Op het voetbalveld is Verwijlen volgens Boven ,,gretig, op het egoïstische af''. Hij gaat voor eigen succes. Maar als hij eenmaal het veld af stapt, verandert hij in een sociale jongen, die veel voor zijn teamgenoten over heeft. Boven: ,,Wat ik vooral opmerkelijk vind, is dat je zijn schermervaring kunt terugzien in zijn spel. Bas is gewend zijn tegenstander te ontwijken en maakt zich gemakkelijk vrij voor de goal. Hij heeft een goed reactievermogen en een loeihard schot. Alleen aan de afronding schort het soms.''

Naast het schermen en het voetbal volgt Verwijlen ook een vierjarige hbo-opleiding commerciële economie aan de Randstad Topsport Academie in Rotterdam. Daar staat hij te boek als een modelleerling, die voorafgaand aan ieder toernooi een mailtje stuurt aan de opleidingscoördinator om zijn afwezigheid te verantwoorden. Of hij later het bedrijfsleven in wil, weet Verwijlen nog niet. ,,Wie weet richt ik een sportbureau op. Of ik word sportinstructeur. Maar voorlopig wil ik mij aan het schermen wijden, want voor mijn gevoel heb ik mijn top nog lang niet bereikt.''

In huize Verwijlen heeft Bas al laten vallen dat hij olympisch kampioen schermen wil worden. ,,Bas gaat tot het uiterste'', zegt zus Merel. ,,Heeft-ie brons, wil hij goud. Heeft hij goud, wil hij een olympische medaille. En het grappige is: ik zie het hem nog doen ook.''

Volgens Roel Verwijlen hebben buitenlandse bondscoaches zijn zoon al een gouden carrière in het vooruitzicht gesteld. ,,Met zijn 22 jaar is Bas een van de jongste medaillewinnaars ooit'', zegt hij niet zonder trots. ,,Als deze lijn zich doorzet, is alles mogelijk. Op twee voorwaarden: hij moet de komende jaren goed begeleid worden en met beide benen op de grond blijven staan.''

Bas Verwijlen zelf kijkt vooral naar de resultaten – en die spreken voor zich. ,,In Leipzig heb ik vijf man verslagen, onder wie grootmachten als Kolobkov, Fischer en Strigel. Ik weet dat ik ze allemaal kan hebben. Dus waarom zou het in Peking niet lukken?''