Benedictus komt voorzichtig uit de schaduw

Een half jaar is Benedictus XVI paus. Te kort voor een doorwrocht oordeel, maar de bisschoppen en kardinalen voelen zich serieuzer genomen dan ten tijde van Johannes Paulus II.

Johannes Paulus II of Benedictus XVI? De vraag leidt tot een heftige discussie tussen Italiaanse dames die net op het Sint Pietersplein de heiligverklaring van vijf personen door paus Benedictus XVI hebben bijgewoond.

,,Johannes Paulus was dé paus, de vader van allen'', zo concluderen ze. ,,Die nieuwe paus is een zeer mooi mens, een man die zeker heel veel gaven heeft. Maar het zijn twee onvergelijkbare grootheden.''

Benedictus ,,moet nog een menselijk contact met de gelovigen leggen. Ik voel niet zo'n contact'', voegt studente Giulia uit Turijn toe. En twee jongens uit Kameroen zeggen: ,,Hij is op de goede weg, de weg van Johannes Paulus II. Hij probeert het volk naar zich toe te halen, laten we hopen dat het lukt.''

Een half jaar inmiddels is Benedictus XVI de nieuwe paus. Zaterdag ronde hij de eerste bisschoppensynode onder zijn voorzitterschap af over de betekenis en de functie van de eucharistie in de katholieke kerk. Zondag vulde het Sint Pietersplein zich voor zijn eerste heiligverklaringen.

Het is nog te vroeg voor een doorwrocht oordeel, maar een eerste voorzichtige tussenbalans over de werkwijze van Benedictus wordt hier en daar al gemaakt. Zo publiceerde het linkse weekblad L'Espresso deze maand een enquête waaruit blijkt dat negen van de tien Italianen vinden dat wat Benedictus zegt ,,begrijpelijk'' is. Ze beschouwen hem als een ,,conservatieve'' paus, maar ,,openstaand voor dialoog''. Ze geven hem het cijfer 8 voor zijn werk tot nu, al blijft twee van de drie Italianen een voorkeur houden voor Johannes Paulus II.

Ook de bisschoppen en kardinalen die de afgelopen twintig dagen voor de synode in Rome waren, zijn overwegend positief over de openheid en de bescheidenheid van de paus. Ze voelen zich serieuzer genomen dan ten tijde van Johannes Paulus II. ,,Voor het eerst mochten de bisschoppen aan het einde van de dag een uur vrij discussiëren'', vertelt kardinaal Simonis. De paus luisterde en maakte aantekeningen.

Tegenover deze gematigd positieve houding van veel gelovigen en bisschoppen staat de ,,onzekerheid'' en de ,,angst'' onder de curiekardinalen, zo zeggen veel Vaticaan-watchers. De curiekardinalen hadden aan het einde van het bewind van Johannes Paulus II veel macht, maar Ratzinger heeft al voordat hij de nieuwe paus werd beklemtoond dat er schoon schip moet worden gemaakt binnen de kerk.

Niemand in het Vaticaan lijkt momenteel werkelijk te weten wat de paus daarmee bedoelt. Andere pausen waren omringd door clans van machtige adviseurs die lobbyden voor beslissingen, maar Benedictus zou zeer solitair opereren. ,,Hij heeft geen vrienden in de curie, hij omringt zich niet met landgenoten'', schrijft de doorgaans goed ingevoerde dagblad La Repubblica. ,,Hij nodigt niet voor elke lunch gasten uit en vergadert niet regelmatig met de hoofden van de congregaties, zoals Johannes Paulus deed. Hij leeft, denkt en beslist in de toren van zijn eigen gereserveerdheid.''

Bestaat er onzekerheid over de ,,binnenlandse politiek'' van de paus, zijn agenda naar buiten toe neemt al veel duidelijker contouren aan. Benedictus' grote angst is dat religie irrelevant wordt in het publieke leven. Daar wil hij tegen strijden. Probeerde Johannes Paulus dit probleem aan te pakken door tijdens massabijeenkomsten een relatie tussen hemzelf en de mensen te creëren, Benedictus zal zich meer richten op een nieuwe band tussen God en de mensen. Waar Johannes Paulus mensen omarmde en lichamelijk nabij was, knielde Benedictus tijdens de Wereldjongerendagen in Keulen minuten in stilte voor het brood en de wijn, die door de consecratie veranderen in Jezus, de zoon van God.

Het eerste boek van Benedictus als paus heeft als titel `De Revolutie van God'. In die revolutie staat de godsdienst centraal: het sacrament van de eucharistie, de viering van het nieuwe verbond tussen God en de mensheid. En wie wil deelnemen aan dat verbond, zal zich meer dan ooit moeten houden aan de regels, zo is tijdens de nu afgesloten synode met klem bevestigd.

Regels die de kerk ook in het publieke leven weer meer wil gaan uitdragen. Tijdens een bezoek aan de Italiaanse president Carlo Azeglio Ciampi in juni heeft Benedictus duidelijk gemaakt dat kerk en politiek ,,beide ten dienste staan van dezelfde menselijke personen''. En dat de kerk daarom het recht heeft om zich te mengen in het publieke debat en zich te bemoeien met wetgeving.