`Wij zijn nooit gedeprimeerd in Downing Street'

De Britse premier Blair ontvangt volgende week zijn Europese collega's voor beraad over de problemen van de Unie. Kan Europa nog aan de malaise ontsnappen?

Af en toe kan de Britse premier Tony Blair zijn ongeduld niet bedwingen.

Dan foetert de huidige voorzitter van de EU tegen het groepje Europese journalisten in Downing Street 10 over ,,gevestigde belangen'' die de wereldwijde ontwikkeling naar meer open grenzen voor personen en goederen proberen te blokkeren. Hij is er heilig van overtuigd dat de toekomst aan degenen is die de mondialisering als een prachtige kans omarmen, niet aan pessimisten die dit alles als een bedreiging zien.

Denkt de premier bij die laatsten misschien aan de Fransen, informeert een Franse journalist. ,,Nee, dat heb ik niet gezegd'', zegt Blair haastig. ,,Ik geloof dat er ook in Frankrijk veel mensen zijn met een optimistische kijk op Europa.'' Maar dat hij onder hen ook zijn grote rivaal president Jacques Chirac rekent, lijkt uitgesloten.

Op Blairs voorstel komen de Europese regeringsleiders eind volgende week naar Hampton Court, even buiten Londen, om met elkaar te bespreken hoe Europa het beste het hoofd kan bieden aan de mondiale uitdaging van dit moment. En hoe het zich kan ontworstelen aan de malaise van de afgelopen jaren.

Heel gezellig zal het in Hampton Court niet worden. Na hevige ruzies op de laatste EU-top in Luxemburg over de begroting voor de periode 2006-2013 zijn de verwachtingen niet hooggespannen. Duitsland, de grootste lidstaat, wordt bovendien nog één keer vertegenwoordigd door bondskanselier Gerhard Schröder, die volgende maand plaatsmaakt voor Angela Merkel. Ook dat maakt de kans op doorbraken gering.

Toch wil Blair er alles aan doen om de bijeenkomst tot een succes te maken, zo vertelt hij de uitgenodigde Europese journalisten. De premier is ontspannen het klassiek ingerichte vertrek aan de achterkant van zijn ambtswoning binnengewandeld. Hij neemt plaats voor de marmeren open haard, die wordt geflankeerd door twee mistige schilderijen van de 19e-eeuwse schilder J.M.W. Turner. Blair draagt een bruine broek en een opvallend rose overhemd (my feminine touch, spot Blair) met bijpassende das. Zijn jasje heeft hij in zijn werkkamer achtergelaten.

Raakt u niet gedeprimeerd wanneer u van hieruit naar Europa kijkt?

,,We raken nooit gedeprimeerd in Downing Street. Het is ons beleid optimistisch te zijn. Maar we staan inderdaad voor een grote uitdaging. De vraag is: maken we echt werk van de vernieuwing, waar we steeds opnieuw onze steun voor uitspreken, of versagen we?

,,Vanmorgen nog had ik een ontmoeting met tien topacademici uit heel Europa. Weet u, er staat nu zoveel intellectueel gewicht achter de hervormingsagenda. De vraag is alleen in hoeverre uiteenlopende gevestigde belangen nog in de weg staan. Als die de overhand hebben, gaat dat ten koste van de Europese burgers en hun levensstandaard.''

In welke richting moet Europa het zoeken?

De Britse premier Tony Blair:,,Het is duidelijk dat de wereld steeds meer opengaat. Alle tekens wijzen dezelfde richting op: naar meer openheid en modernisering. We moeten onze pogingen staken banen te behouden in bepaalde sectoren. In plaats daarvan moeten we nieuwe werkgelegenheid scheppen. Er moet meer onderzoek en ontwikkeling komen. De Europese universiteiten moeten veel meer concurrerend worden. En de vrije interne markt, waarover we al zo lang spreken, moet echt helemaal worden doorgevoerd.''

Ziet u het Europese landbouwbeleid met zijn subsidies als de voornaamste hinderpaal voor de modernisering van Europa?

,,De Europese begroting moet een nieuwe structuur krijgen. Ik zeg dat niet bij wijze van provocatie. Het is gewoon een feit. Dat regel je niet in een handomdraai. Maar de benadering van Europa moet zeker zijn om zijn geld te zetten op sectoren die economische groei en banen opleveren.''

Heeft het zin abstracte discussies over de koers van de Europese Unie te voeren wanneer de EU-lidstaten het nog niet eens zijn over de meerjarenbegroting?

,,Allereerst moeten we het eens zien te worden over de richting van Europa. Daarna kunnen we op de EU-top van december proberen overeenstemming te bereiken over het specifieke punt van de meerjarenbegroting. Zonder een akkoord over de richting voor Europa en over de financiën kan de EU hoe dan ook niet op het juiste spoor terugkomen.''

Acht u het waarschijnlijk dat er nog onder het Britse voorzitterschap een akkoord over de meerjarenbegroting kan komen? En bent u bereid tot concessies over de rebate, de jaarlijkse vergoeding die de Britten uit Brussel ontvangen?

,,Het zal niet makkelijk worden. We kunnen over alles praten. Maar het moet anders. Zoals die academici me vanmorgen vertelden: Europa geeft veel te weinig uit aan zijn universiteiten. In de Verenigde Staten, maar ook in landen als China en India, waar ik onlangs op bezoek was als voorzitter van de Europese Unie, vormt de ontwikkeling van de universiteiten een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van hun bedrijfsleven. Ik steun het voorstel van de Europese Commissie een derde deel van de begroting te reserveren voor uitgaven aan nieuwe zaken als research.''

Hoe staat u tegenover het hete hangijzer van de migratie?

,,Natuurlijk is het belangrijk dat er goede grenscontroles zijn. Maar ik geloof dat een beheerste immigratie, die is gekoppeld aan de behoeftes van de Europese economie, een goede zaak is, niet iets slechts. De meeste mensen in Europa zien immigratie als een bedreiging. Toen wij hier de grens openstelden voor Oost-Europeanen om hier te werken, kregen we ook veel kritiek. Maar ik constateer dat onze economie ervan heeft geprofiteerd, vooral Londen. Maar je moet wel zorgen dat mensen, die je niet wilt zoals terroristen en extremisten, buiten de deur blijven. Dat is echt een gebied waar Europa moet samenwerken.''

Heeft de onwil om te hervormen in Europa ook te maken met de generatiekloof, oude politici die niet meer in staat zijn de steven te wenden?

,,Er woedt een groot debat. Er zijn twee opvattingen over Europa. De ene is feitelijk pessimistisch van aard en ziet de mondialisering en de verdere uitbreiding van de EU als een bedreiging. De andere ziet beide zaken juist als een buitengewone kans, die Europa sterker kan maken. We moeten goed beseffen dat China en India niet meer alleen eenvoudige goederen tegen lage lonen produceren. Ze beginnen ook al in de sectoren met een hoge toegevoegde waarde actief te worden. We kunnen die concurrentie echt niet buiten de deur houden. Dus we staan voor de keuze: vernieuwen of vluchten in het verleden? Mijn opvatting is dat we ons op de toekomst moeten richten. Of ik de andere lidstaten meekrijg weet ik niet, maar dat is wel waar ik op mik.''