Vrolijkheid leidt tot creatief en associatief denken

Als mensen gevraagd wordt om een reeks woorden te onthouden (bijvoorbeeld `bed, kussen, rusten, wakker, droom') en die vervolgens uit het hoofd op te schrijven, `herinneren' ze zich vaak ook woorden die er helemaal niet bij stonden, maar die op de een of andere manier verband houden met woorden die wel op de lijst stonden (bijvoorbeeld `slapen'). Als zo'n ontbrekend woord echt een kernwoord is, een thema waarmee alle andere woorden geassocieerd zijn, is de kans dat mensen het per ongeluk opschrijven zelfs minstens even groot als de kans dat ze een willekeurig woord uit de lijst opschrijven.

Maar het blijkt nu dat dit niet zo is wanneer mensen een sombere bui hebben, schrijven psychologen van de universiteit van Virginia in Charlottesville in het nieuwste nummer van Psychological Science (2005, Vol. 16 nr. 10): verdrietige mensen verzinnen er minder nieuwe woorden bij. Dat komt niet doordat mensen nauwkeuriger zijn als ze verdrietig zijn – hoewel dat ook vaak het geval is – maar in dit geval doordat somberte een beetje bewustzijnsvernauwend werkt. Vrolijkheid daarentegen leidt niet alleen tot slordig maar ook tot creatief en associatief nadenken.

De onderzoekers lieten een derde deel van de proefpersonen naar Eine Kleine Nacht Musik van Mozart luisteren om hen in een goede stemming te brengen, en een derde deel naar Adagietto van Mahler om hen droevig te maken. De resterende proefpersonen (de controlegroep) deden aan het onderzoek mee in de stemming die ze toevallig al hadden, in het algemeen licht positief.

Na het luisteren naar de muziek kregen de proefpersonen reeksen woorden te zien op een computerscherm: telkens vijftien woorden kort na elkaar, die elk voor een kwart seconde in beeld waren. Vervolgens hadden ze 45 seconden de tijd om zoveel mogelijk woorden op te schrijven, en dan kwam de volgende reeks van vijftien woorden. Elke reeks had een thema, een kernwoord waar alle woorden mee samenhingen, maar dat woord kwam niet voor in de reeks. Het bleek dat de proefpersonen in de vrolijke groep en in de controlegroep dat woord toch vaker opschreven dan de proefpersonen in de sombere groep.

Dat zou kunnen komen, aldus de onderzoekers, doordat sombere proefpersonen minder associeerden, of doordat ze bij het opschrijven beter in de gaten hadden of een woord dat bij hen opkwam echt wel in de lijst had gestaan. Om dat te bepalen, herhaalden de onderzoekers het experiment, maar met de opdracht om gedurende de 45 seconden ook andere, gerelateerde woorden op te schrijven die tijdens het onderzoek bij de proefpersonen opkwamen. Toen bleek dat het daaraan lag: de extra `themawoorden' kwamen gewoon vaak niet in de gedachten van de sombere proefpersonen op.

Meestal blijkt uit onderzoek dat mensen in een goede bui slordiger gaan nadenken (meer stereotiep, bijvoorbeeld), maar in dit geval, denken de onderzoekers, schort er juist iets aan het denkvermogen van de sombere mensen. Die hebben nog wel aandacht voor details, voor individuele woorden, maar de mogelijkheid om verbanden te zien en zo de essentie uit de reeks woorden te destilleren, is aangetast.