`Stalinistische praktijken in Oezbekistan'

Het Oezbeekse regime past ,,stalinistische methoden'' toe in zijn poging, mensenrechtenactivisten tot zwijgen te brengen.

Dat zegt de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) in een verklaring. HRW komt tot haar conclusie nadat een rechtbank in de Oezbeekse hoofdstad Tasjkent had bepaald dat de prominente mensenrechtenactiviste Elena Oerlajeva zich onder dwang in een psychiatrische kliniek moet laten behandelen – dit hoewel een eerder psychiatrisch onderzoek had uitgewezen dat de vrouw geestelijk gezond is. Oerlajeva werd afgelopen donderdag door de politie afgeleverd bij de kliniek.

Volgens Holly Cartner, HRW-directeur, gaat het om ,,een geniepige poging kritiek op de regering gelijk te stellen met krankzinnigheid''. ,,De Oezbeekse regering toont aan bereid te zijn methoden uit de stalinistische tijd in te zetten in haar campagne tegen verdedigers van de mensenrechten.'' In de Sovjet-Unie werden dissidenten regelmatig wegens hun opvattingen in psychiatrische klinieken opgesloten en `behandeld'.

Oerlajeva werd op 27 augustus gearresteerd nadat ze een karikatuur had gemaakt van een van Oezbekistans nationale symbolen. Ze zou ook in het bezit zijn van ongrondwettelijke teksten. In werkelijkheid ging het – aldus HRW – om materiaal van de Vrije Boerenpartij, waarvan ze lid is, en om kritische teksten over het regime. Het bewind weigert die partij te registreren.

Na de arrestatie werd Oerlajeva onderworpen aan een psychiatrisch onderzoek, waarbij werd geoordeeld dat ze niets mankeert. In plaats van haar vrij te laten werd ze op 30 september aan een nieuw psychiatrisch onderzoek onderworpen. Ditmaal werd geconcludeerd dat ze schizofreen is en lijdt aan ,,waanvoorstellingen'' en dat ze moet worden behandeld. Oerlajeva zelf zei later tegen HRW over dat onderzoek dat haar geen enkele vraag was gesteld en dat de voorzitter van de psychiatrische commissie zich ertoe had beperkt haar toe te schreeuwen.

Het besluit van de commissie werd op 18 oktober door een rechtbank bekrachtigd op een zitting waarover noch Oerlajeva, noch haar advocaten, noch haar familie waren geïnformeerd. Cartner noemde het ,,pervers'' te spreken over een medische behandeling, omdat die slechts ten doel heeft een eind te maken aan de politieke activiteit van Oerlajeva.

Oerlajeva heeft in het recente verleden geprotesteerd tegen het bloedbad van Andizjon op 13 mei. Daar schoot het leger tijdens een volksopstand honderden mensen dood. In Tasjkent wordt al geruime tijd een proces gehouden tegen vijftien mannen die volgens de regering in Andizjon een staatsgreep wilden plegen. Dag in, dag uit verklaren de vijftien zich schuldig aan allerlei misdrijven. Volgens mensenrechtenorganisaties zijn ze gemarteld – martelingen zijn routine in de gevangenissen van Oezbekistan – en gaat het om een showproces.