Shirovs wonderzetten

In 1998 won Alexei Shirov in de Spaanse plaats Cazorla van Vladimir Kramnik een tweekamp die bedoeld was om een uitdager van wereldkampioen Kasparov aan te wijzen. Terug in zijn woonplaats Taragona merkte hij dat zijn ex-vrouw zijn huis had leeggehaald en zijn bankrekening geplunderd, maar ach, dat viel wel te dragen met een lucratieve match tegen Kasparov in het vooruitzicht.

Zoals we weten ging die match niet door. Vier maanden later zei Kasparov dat er geen sponsors waren en dat hij een andere uitdager zou zoeken. Dat werd Kramnik, de verliezer van Cazorla. Het zou nog bijna twee jaar duren voordat er voor die match wel een sponsor was gevonden, maar Kasparov had kennelijk geen haast meer.

Kramnik had als verliezer in Cazorla goed verdiend. Shirov kreeg niets, omdat de match tegen Kasparov als zijn prijs gold, maar hij moest wel zijn team secondanten betalen en boven het gegarandeerde bedrag nog een bonus, omdat hij van Kramnik gewonnen had.

In zijn boek Fire on Board Part II: 1997-2004, dat een paar maanden geleden verscheen, toont Shirov zich nog steeds woedend over de gang van zaken en dat is zeer begrijpelijk. Zijn leven werd daarna onrustig en zijn resultaten wisselvallig. Na een Pools intermezzo met de vrouwengrootmeester Marta Zielinska, waaruit een dochter werd geboren, woont hij nu in Taragona, Riga en het Litouwse Siauliai, de stad van zijn tegenwoordige vrouw Victoria Cmilyte.

Hoewel hij in de periode die zijn nieuwe boek bestrijkt wel een aantal uitstekende resultaten behaalde is de teneur van de autobiografische inleiding een beetje somber en aan het eind spreekt hij de hoop uit op een betere schaaktoekomst.

Het zou overdreven zijn om te zeggen dat het wat de schaakkunst betreft magere jaren waren, want ook in dit tweede boek heeft Shirov veel prachtige partijen bijeengebracht met vaak verbluffende zetten. Twee van zijn wonderbaarlijkste zetten deed Shirov tegen de nieuwe wereldkampioen Veselin Topalov. Het beroemdst is 47...Lh3 uit Linares 1998, maar 16. c3 in de volgende partij is maar weinig minder mooi. Shirov vertelt dat hij die zet anderhalf jaar eerder gevonden had nadat hij eerst met een team van secondanten drie uur lang vergeefs het stellingsprobleem had proberen op te lossen. Toen ging hij naar de keuken om wat eten te maken en een biertje in te schenken. Tot rust gekomen besefte hij al na een paar slokjes het wonderlijke geheim van de stelling: hij hoefde de zwarte dame niet te pakken, hij kon haar ook gewoon laten staan.

Shirov-Topalov, Leon 2001.

Een partij met een half uur bedenktijd waarin de spelers gebruik mochten maken van alle mogelijkheden van de computer.

1. e4 c5 2. Pf3 Pc6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 e5 6. Pdb5 d6 7. Lg5 a6 8. Pa3 b5 9. Lxf6 gxf6 10. Pd5 f5 11. Lxb5 axb5 12. Pxb5 Ta4 13. b4 Txb4 14. Pbc7+ Kd7 15. 0 0

MmieMcMd

mMBlmgmg

MmhaMmMm

mMmHagmM

MdMmGmMm

mMmMmMmM

GmGmMAGA

DMmKmJFM

Dit had Shirov anderhalf jaar eerder onderzocht. Zwart heeft verschillende zetten, maar het dameoffer dat Topalov brengt vond Shirov het sterkst voor zwart. 15...Dxc7 Wat is er nu natuurlijker dan die dame te pakken? Maar aan de keukentafel had Shirov een verbluffend alternatief bedacht. 16. c3 Txe4 Zwart blijft bij zijn dameoffer. Als hij zijn toren zou geven, krijgt wit zeer sterke aanval. 17. Dh5 Kd8 Ook hier kan zwart kiezen: de dame of de toren geven. In het laatste geval zou wit na 17...Da5 18. Dxf5+ Kd8 19. Dxe4 volgens Shirov iets beter staan. 18. Pxc7 Kxc7 19. Dxf7+ Le7 Dit had Shirov ook kunnen krijgen als hij meteen 16. Pxc7 had gespeeld, maar met het volgens hem cruciale verschil dat zijn c-pion dan op c2 zou staan. 20. Tab1 La6 Topalov had geen tijd meer om veel naar de computer te kijken en juist daardoor vindt hij met het eigen brein de sterkste zet, die Shirov bij zijn voorbereiding over het hoofd had gezien. 21. Tfd1 Tf8 22. Db3 Tb8 23. De6 Txb1 24. Txb1 Ld3 Hier wreekt zich Topalovs tijdgebrek. Met 24...Lc4 had hij volgens Shirov meer tegenstand kunnen bieden. 25. Td1 Wit staat gewonnen en bovendien had hij nog tijd genoeg om een nuttig gebruik van de computer te maken. 26. Dd5 Lc2 27. Tc1 Te2 28. a4 e4 29. a5 Ld3 30. Ta1 Tb2 31. c4 Tb7 32. a6 Ta7 33. f3 Vanaf hier kon de computer het verder alleen af. 33...Pe5 34. fxe4 Lxc4 35. Tc1 Txa6 36. Txc4+ Pxc4 37. Dxc4+ Tc6 38. Df7 Kd8 39. Dg8+ Kd7 40. Dxh7 Tc5 41. Df7 Tc1+ 42. Kf2 Tc8 43. Df5+ Kc7 44. De6 Zwart gaf op.