Prisoner's dilemma bij toekenning Nobelprijs

In het artikel `Waarom egoïsten toch liever samenwerken' (NRC Handelsblad, 11 oktober) over de toekenning van de Nobelprijs voor de economie stond een korte uiteenzetting van het zogenoemde `prisoner's dilemma'. Beide gevangenen zouden vrijgesproken worden indien beiden zouden zwijgen.

Dat klopt echter niet. Indien beiden zwijgen, krijgen ze wél een straf, maar die is licht (twee jaar) in vergelijking met de situatie dat beiden bekennen (allebei vijf jaar) of de situatie dat één bekent en de ander zwijgt (vrijspraak resp. 20 jaar). Wanneer vrijspraak zou volgen in het geval dat beiden zwijgen, zouden beide verdachten in de veronderstelling dat ze nog steeds maatjes zijn eenvoudigweg de strategie kunnen volgen om allebei te zwijgen. Immers in úw voorstelling van zaken bestaan twee strategieën om vrijgesproken te worden: 1) bekennen, in de hoop dat de ander zwijgt en 2) zwijgen, in de hoop dat de ander ook zwijgt.

Wanneer nu beide verdachten nog steeds maatjes van elkaar zijn, is de slimste collectieve én individuele strategie om te zwijgen: de beloning is dan het grootst: én vrijspraak én de vriendschap is blijven bestaan. Alleen wanneer voor collectief zwijgen tóch een straf opgelegd wordt (ook al is die straf licht), ontstaat voor iedere verdachte de verleiding de ander te verraden, want dan wordt hij wellicht vrijgesproken indien z'n maat zwijgt. Maar als beiden zo denken, kiezen beiden voor bekennen.