Nieuwe tucht op Franse wegen

Door strenger politie-optreden daalt het aantal verkeersdoden in Frankrijk. Automobilisten voelen zich opgejaagd. Verslag van een cursus.

Als ze engelen op de weg zijn, hebben Franse automobilisten een rijbewijs met twaalf punten. Jean-Marc, halverwege de vijftig, dagelijks op weg rond Parijs als vertegenwoordiger in schoenen, rekent voor hoe snel je dat tegoed kwijt kunt raken. Elf collega-verkeerszondaars om hem heen luisteren.

In het laatste anderhalf jaar heeft Jean-Marc één keer te hard gereden, langs een flitspaal. Vijf kilometer maar, zegt hij. Dat kostte één punt. Hij is twee keer betrapt op door rood licht rijden (oranje, zegt hij liever). Dat was nog eens acht punten. Nu hoeft hij nog maar één keer betrapt te worden op, pakweg, bellen aan het stuur, en dan zit hij op nul. Dan moet hij zijn rijbewijs voor zes maanden inleveren. ,,Ik rijd als een oudje, zo bang ben ik nu'', bast hij. ,,De smerissen jagen echt op ons. Er is niks meer aan op de Franse wegen.''

Er wordt instemmend geknikt, in het zaaltje in Fontenay-sous-Bois, een voorstad ten oosten van Parijs. Tien mannen en twee vrouwen volgen hier vrijwillig een tweedaagse cursus om vier punten van hun rijbewijs terug te winnen. Ze willen anoniem blijven, ze hebben meerdere verkeersovertredingen begaan, niemand heeft nog meer dan zes punten. Ze hebben de extra punten nodig om komende boetes aan te kunnen zonder verlies van rijbewijs. Daarvoor moeten ze twee dagen lang een groepsgesprek voeren onder begeleiding van een psycholoog en een rijleraar van de stichting France Sécurité Routière (FSR), een van de door de staat geaccrediteerde organisaties die punten kan verlenen.

Leuk vindt niemand het, en de verwachtingen zijn niet hoog. Edith Toth, psychologe en directrice van FSR in de departementen Parijs en Val-de-Marne: ,,De mensen die hier komen voelen zich al gestraft, ze komen met tegenzin. Op die basis verander je in twee dagen geen rijgedrag. Maar misschien gaan ze toch een beetje nadenken''. Deelnemer Véronique (makelaar, nog één punt, met twee boetes in aantocht), fluistert vooraf dat daar weinig hoop op is: ,,Dit is oplichterij hoor. Het kost 250 euro en twee dagen vakantie. Ik heb die vier punten nodig, maar dit zal mijn gedrag niet veranderen. Ik rijd nu eenmaal te snel. En Fransen houden zich gewoon niet zo graag aan de regels.''

Toch deden vorig jaar 40.000 Fransen zo'n cursus, en dit jaar zullen het er naar verwachting meer zijn. Het groeiende aantal is een gevolg van de nieuwe Franse strengheid tegen verkeersovertredingen. Sinds 2002 lopen president Chirac en minister van Binnenlandse Zaken Sarkozy, doorgaans rivalen, daarbij samen voorop. Onder hun aanvoering deed in 2002 de vaste flitspaal zijn intrede, een controlemiddel dat het Franse vrijheidsgevoel heeft aangetast. ,,Sindsdien zijn de automobilisten hier in een shocktoestand'', zegt Leslie Ellion, de psychologe die cursisten in Fontenay begeleidt.

Inmiddels zijn er al 1.000 automatische flitsers. Ook het aantal politie-controles is fors verhoogd. In 2005 gaven de Fransen tot nu toe reeds 70 miljoen euro uit aan verkeersovertredingen. Sinds `Sarkozy' is het aantal rijbewijzen dat wordt ingehouden omdat alle punten zijn verspeeld, explosief gestegen. Na het topjaar 2001 (ruim 13.000 schorsingen) liep het aantal vorig jaar op tot meer dan 37.000. Dit jaar kruipt de teller naar verwachting richting de 60.000, op een totaal van 36 miljoen rijbewijzen.

Opvallend is dat 97 procent van de rijbewijsverliezers mannen zijn. Vrouwen verliezen ook punten, maar recidiveren veel minder. Meestal krijgen ze na drie jaar zonder fouten vanzelf al hun punten terug. Psychologe Ellion waarschuwt dat drie jaar zonder fouten rijden steeds zeldzamer wordt. ,,Sinds Sarkozy moet u maar niet meer te veel dromen dat u er wel doorheenglipt''. Een cursus om punten terug te winnen mag maar eens in de twee jaar gevolgd worden.

De resulaten van het strengere verkeersbeleid mogen er wezen: de Fransman rijdt zo'n tien kilometer per uur langzamer en het aantal verkeersdoden is spectulair gedaald, van meer dan 7.200 in 2003 tot minder dan 5.700 in 2004. En in de eerste negen maanden van dit jaar waren er weer 5 procent minder verkeersdoden dan vorig jaar. Zo begint Frankrijk, van oudsher bekend als verkeersslagveld, statistisch een `gemiddeld' Europees land te worden. Deze week gaf president Chirac zijn landgenoten een pluim voor hun ,,waakzaamheid en voorzichtheid'' op de weg, die naar zijn berekening in drie jaar 6.000 levens heeft gespaard en 100.000 gewonden vermeden.

De cursisten in Fontenay hebben een minder zoet beeld. Hun toegenomen waakzaamheid zien zij vooral als het gevolg van ergenis over de politie. Philippe (bouwopzichter, nog zes punten, twee keer betrapt met alcohol achter het stuur): ,,Soms zou je ze wel willen neerknallen, die smerissen die overal loeren.''

Ook over het rijgedrag van de andere weggebruikers is irritatie. Vooral cursist Xavier (manager, nog vier punten) krijgt ervan langs, als hij heeft bekend eens op zijn motor te zijn gestapt met 1,6 promille alcohol in het bloed. De rechter heeft hem het rijbewijs voor tien maanden ontzegd. Psychologe Ellion houdt de automobilisten voor dat het bijzonder is dat zij nu met elkaar spreken over hun gedrag. ,,In het verkeer zijn we allemaal anoniem,'' zegt zij. ,,We schelden op elkaar, we zien van anderen alleen wat ons hindert. Nu kunnen we inzien wat de gevolgen zijn van ons gedrag voor anderen.''

Truckchauffeur Kalif glimlacht. Zo snel laat hij zich niet kennen: ,,Nee, het gaat om de punten'', mompelt hij. Hij wil iets anders weten: stelt de overheid je werkgever op de hoogte als je al je punten kwijt bent? Of kan je stiekem zonder rijbewijs verder rijden, zoals pakweg 80.000 Fransen doen?