Hoe de nerd sexy werd

De puistige beta-freaks van toen zijn de sexy mannen met macht van nu. Bernard Hulsman over de wraak van de nerds

Zoals een rups een vlinder wordt, zo is de nerd, de oetlul, veranderd in een geek, de malloot. ,,Nerds – dat waren de jongens met pukkels en brillen met plakband die niet goed konden sporten'', vertelt de Amerikaan Neil Feineman, auteur van Geek Chic, een onlangs verschenen gids voor de wereld van de geeks. ,,Ze waren bezig met schaken, computers en andere beta-dingen. Ze waren onzichtbaar, ze werden genegeerd door de meisjes en gepest door de sportjongens van de klas. Maar als geeks zijn ze nu de helden van onze tijd. Ze hebben de macht.''

Feineman is een vijftiger met een beroep dat het best valt te omschrijven als `cultureel ondernemer'. Hij was betrokken bij de oprichting van tijdschriften als RayGun, Beach Culture en Gravity en was adviseur voor bedrijven als Reebok en Disney. Met zijn kolossale bos grijzende krullen en driekwart broek en T-shirt ziet hij eruit als een kruising tussen een hippie en een skater. Zijn hoofd heeft wel wat weg van dat van Jerry Garcia, de overleden zanger-gitarist van The Grateful Dead, de opperhippieband uit San Francisco. ,,Ja, ik was een hippie'', bekent hij desgevraagd in een vergaderzaaltje van een Amsterdams grachtenpand, waar zijn Nederlandse uitgeverij is gevestigd. ,,Maar de Grateful Dead heb ik altijd vreselijk gevonden. Ik ben in 1970 wel hier in Amsterdam geweest. Geweldig vond ik het toen hier. Later, in de jaren negentig, was ik een skater. De skate-cultuur leek, net als eerder punk, wel wat op die van de hippies: informeel, rebels, tegen het systeem. Alleen hebben de skaters uitverkoop gehouden. Ze hebben zich ingelaten met sponsors en marketing. Het gaat in de skate-wereld alleen nog maar om de juiste merken.''

Het woord geek, dat volgens het woordenboek onder meer `slechte kermisartiest' en `zuiplap' betekent, is afgeleid van het Duitse woord `geck', zo schrijven Feineman en zijn mede-auteurs in Geek Chic. Dit doen ze op gezag van de 18de-eeuwse Engelse schrijver Samuel Johnson. Maar wie `geck' opzoekt in het woordenboek, wordt verwezen naar `jeck' en dit woord wordt omschreven als een regionaal woord voor `mal'. Op de vraag of `geek' niet gewoon is afgeleid van het doodgewone Nederlandse woord `gek', kijkt Feineman alsof hij het in Keulen hoort donderen. Hoewel hij Geek Chic samen met de Amsterdamse multimedia studio Submarine maakte, hoort hij dit voor het eerst. ,,Wat zeg je nou? G-E-K is Nederlands voor crazy?'', vraagt hij. ,,Dat moeten we dan veranderen in een nieuwe druk.''

SALONFÄHIG

Maar waar het woord nu precies vandaan komt, doet er eigenlijk niet veel toe, vindt Feineman. ,,Het gaat erom wat het nu is'', vindt hij. ,,En feit is nu dat de nerds als geeks chic en salonfähig zijn geworden. De geeks gaan nu over de gastenlijst van de club waar we allemaal in willen.''

De reden waarom het tijdperk van de geeks is aangebroken, is heel simpel, legt Feineman uit: ,,Ze beheersen de technologie die nu de wereld bepaalt: ze kunnen omgaan met computers die de wereld beheersen. Daarom mogen ze nu aanschuiven bij directies. Ze ontwerpen de computerspelletjes waar iedereen mee speelt. De omzet van de games-industrie is nu gigantisch, groter dan die van Hollywood. In Hollywood zelf rukken ze trouwens ook op: computers spelen een steeds belangrijkere rol in films en die worden bediend door geeks. In de muziek geldt hetzelfde: house en dance zijn computermuziek, gemaakt door nerds op zolderkamers. Geeks beginnen de popcultuur te overheersen. Grafische vormgeving? Dat is tegenwoordig vooral het werk van computerjongens.''

Door hun macht zijn de geeks, anders dan de nerds, niet meer de verschoppelingen der aarde. ,,Ook dit heeft een simpele reden: macht is sexy'', zegt Feineman. ,,En dus kunnen geeks nu wel de meisjes krijgen die ze willen. Dit is het tijdperk van de wraak van de nerds.'' Bekende `geeks' die in Geek Chic voorkomen, zijn de filmregisseurs Spike Jonze en Quentin Tarantino. Popmusici die in Geek Chic een lemma hebben gekregen, zijn uiteraard Buddy Holly en Elvis Costello met hun grote Geek-brillen. Verder ontbreken synthesizerbands als Depeche Mode niet. Aan Kraftwerk, `die Mutter aller Computermusik', is een extra lang lemma gewijd. Ook de Beastie Boys, de blanke, spierloze rappers uit Brooklyn, hebben een plaats gekregen in Geek Chic, evenals de hedendaagse `geek pop icon' Moby, de veganistische kalende dance-muzikant die nu ook gitaar speelt. Uiteraard heeft Bill Gates, de oprichter van Microsoft en de rijkste man van de wereld, een heel lang maar, ook niet verrassend, niet zo lovend lemma gekregen, evenals zijn rivalen Steve Jobs en Steve Wozniak.

Geek Chic brengt niet alleen de geeks als personen in kaart, maar ook hun cultuur. De dranken en het voedsel waar geeks van houden (Starbucks-koffie, pizza's), de auto's waar ze in rijden (de Volvo 1400), de strips die ze lezen (Jimmy Corrigan, the Smartest Kid on Earth) en de films waar ze naar kijken (The Revenge of the Nerds) – ze staan allemaal, in chronologische volgorde, in Geek Chic.

GEEK IS BLANKE MAN

Feineman en Submarine hebben zich bovendien niet beperkt tot de hedendaagse geek-cultuur. Ook geeks uit de geschiedenis zoals Albert Einstein, Thomas Alva Edison, Copernicus en zelfs Archimedes staan beschreven in Geek Chic. Het lijkt erop alsof elke grote ontdekker en wetenschapper uit de geschiedenis achteraf gezien een geek is, maar dit is volgens Feineman beslist niet het geval. ,,We hebben alleen wetenschappers gekozen die hebben geleden voor hun opvattingen, wetenschap of levenswijze'', zegt hij. ,,Daarom staat bijvoorbeeld de logicus Alan Mathison Turing in Geek Chic. Hij kraakte in de Tweede Wereldoorlog de Enigma-code van de Duitsers, maar werd na 1945 in Engeland vervolgd wegens zijn homoseksualiteit.''

Vrouwen komen bijna niet voor in de geekcultuur. ,,We hebben echt ons best gedaan om ze te vinden'', zegt Feineman. ,,Maar we wilden er geen verzonnen vrouwen of stripfiguren, zoals Tank Girl in. Hierdoor kwamen we niet verder dan de actrice Janeane Garofola. En die is, eerlijk gezegd, ook niet een echte geek. Ik weet niet hoe het komt dat geeks nooit vrouwen zijn. Vrouwen zijn beslist niet minder intelligent dan mannen. Misschien worden ze niet opgevoed om zich full time ergens aan te wijden en ergens obsessief mee bezig te zijn. Je ziet het ook in de rock. Dat is ook echt een mannenwereld. Er zijn maar een paar rockvrouwen.''

Ook zwarten zijn schaars: Prince is een van de heel weinige zwarten die in Geek Chic voorkomen. ,,Maar Prince is dan ook wel meteen een übergeek'', zegt Feineman enthousiast. ,,Hij is 24 uur per dag bezig met muziek. Het heeft een kolossale hoeveelheid kant-en-klare nummers in een kluis liggen. Hij speelt alle instrumenten zelf, en maakt ook nog op briljante wijze gebruik van de computer. Hij is Amerika's grootste muzikale genie. Maar misschien nog belangrijker is dat hij als geen ander de rebelse underground-kant van de geekcultuur vertegenwoordigt. De geekcultuur is een tegencultuur en Prince is daar de exponent van. Prince heeft het in zijn eentje opgenomen tegen de muziekindustrie. In de jaren negentig weigerde hij om artistieke redenen nog langer te werken voor platenmaatschappij Warner Brothers. Toen hij als The Artist Formerly Known As Prince door het leven ging en elke dag het woord `slave' op zijn wang schreef, maakte iedereen hem belachelijk. Alsof hij een echte nerd was, ja. Maar hij zette door en kwam van zijn contract af. Hij werd een internetpionier en was een van de eersten die zijn muziek distribueerden via internet. Hij verdient nu meer geld mee dan hij ooit bij Warner deed. Of all the geeks he's the man.''

Of de geekcultuur het rebelse, excentrieke karakter van de tegencultuur ook in de toekomst blijft houden, weet Feineman niet. Maar hij hoopt het wel. ,,Het is Prince gelukt om het systeem te verslaan'', legt Feineman uit. ,,En Quentin Tarantino, de geek die alle b-films uit zijn hoofd kent, ook: die maakt in Hollywood zonder enige concessie de films die hij maken wil. Misschien blijven de geeks trouw aan de wortels van hun cultuur en blijven ze met een open geest werken en afwijkingen en excentriciteit waarderen. Misschien hebben ze ook geleerd door de ineenstorting van de dotcom-industrie in het begin van deze eeuw en hechten ze minder waarde aan geld en materiële zaken. Maar misschien gaan de geeks uiteindelijk toch de skaters achterna en zwichten ze voor Hollywood. De geekcultuur bevindt zich nu in een beslissende fase.''

Neil Feineman en Submarine: Geek Chic. Uitg. BIS publishers. Prijs €24,50