Henk Kamp: Nederland heeft de kruisraket nodig om de vrije wereld te verdedigen

Het kabinet besloot vorige week tot de aanschaf van dertig Tomahawk-kruisraketten, die afgevuurd kunnen worden van de moderne fregatten van de marine. Onnodig, duur en riskant, noemen critici de aankoop. Minister van Defensie Henk Kamp reageert per telefoon vanuit de Antillen. Juurd Eijsvoogel sprak ook met Tweede-Kamerlid Frans Timmermans en onderzoeker Daniel Keohane.

Kruisraketten zijn bedoeld om aan het begin van een oorlog een harde klap uit te delen. Wat moet een klein, of op zijn best middelgroot land als Nederland met zo'n zwaar wapen?

,,Nederland heeft een bijzonder hoogwaardige expeditionaire krijgsmacht, dat geldt zowel voor de marine als de luchtmacht en de landmacht. Ik wil me niet vergelijken met Engeland, Amerika of Frankrijk, maar vergeleken met de meeste andere landen zijn wij óf aanmerkelijk beter óf zeker gelijkwaardig. Het is een van de best georganiseerde en best uitgeruste krijgsmachten van de wereld. En dat betekent dat je ook medeverantwoordelijkheid draagt voor het oplossen van internationale conflicten.'' Maar dit is wel een zwaar wapen voor een land dat geen grootmacht is.

,,Het is niet een heel bijzonder wapen. In onze F-16's zitten al bommen die net zo zwaar zijn als de bommen waar het hier om gaat. Los van de dertig die we nu willen kopen, hebben we ook al kruisraketten die geplaatst gaan worden op onze F-16`s. En dan hebben we op onze schepen, op onze M-fregatten, raketten met een explosieve lading van 250 kilo. Dat zijn allemaal vergelijkbare wapens.

,,Bovendien kun je dit wapen zo inzetten dat je de schade beperkt tot je doelwit – commandocentra, communicatiecentra of luchthavens. En als je dat dan doet in het begin van een conflict, kun je daarmee bereiken dat het conflict snel beëindigd wordt met zo min mogelijk schade.''

,,Wij hebben 2 miljard in onze LC-fregatten geïnvesteerd, zeer hoogwaardige schepen. Door daar nu een extra investering van 57 miljoen aan toe te voegen, kunnen wij twee van die LC-fregatten met in totaal dertig van die Tomahawks uitrusten. Zo maakt je een investering die je al hebt gedaan nog veel rendabeler.''

Maar draai je dan de zaak niet om: we hebben die fregatten al, maar om ze optimaal te benutten moeten we die raketten er nog bij kopen?,,In elk geval heeft niemand er belang bij als een conflict ook een ruw conflict wordt, waarbij veel slachtoffers vallen en dat lang duurt. Als een land als Nederland dan schepen heeft die hiermee uitgerust kunnen worden, om zo bij te dragen aan de snelle oplossing van een conflict, dan moet je dat doen.''

Maar het ís een aanvalswapen. Dus we zijn bezig onze offensieve capaciteit te versterken, en niet de vredeshandhavende, logistieke of humanitaire rol van de krijgsmacht.,,Het is een aanvalswapen, dat klopt. Maar als je in de internationale wateren ligt, voor de kust van Pakistan, dan kun je heel Afghanistan met dit wapen bereiken. Dus als onze troepen daar in Afghanistan zouden zijn, of waar dan ook, en ze worden belaagd, dan kun je dit wapen ook gebruiken om die bedreiging weg te nemen.

,,Het is bovendien een typisch onderhandelingswapen. Het beste wapen is een wapen dat niet gebruikt hoeft te worden. Deze raketten zitten op een schip en op een gegeven moment sturen we dat schip naar een gebied toe – dat betekent dat de druk wordt opgevoerd. En zelfs als zo'n Tomahawk wordt afgevuurd, houden we zelf nog tot het laatste moment volledige controle over die raket. We kunnen hem tot het laatste moment laten afbuigen en zichzelf laten vernietigen.''

Maar om het te kunnen gebruiken, hebben we de Amerikanen nodig.,,Wie dat zegt heeft er geen verstand van. Dit wapen kunnen we volkomen zelfstandig afvuren, naar het doel geleiden, tot ontploffing brengen en ook tijdens de vlucht besluiten het weer uit te schakelen. En we doen dat over een afstand van 1.600 kilometer en met een nauwkeurigheid van tussen de 1 en 10 meter. Maar Nederland heeft er geen enkele behoefte aan om dit soort dingen alleen te gaan doen. We zullen altijd deel uitmaken van een coalitie, met Amerikanen en Britten, of met Fransen en Spanjaarden, die allemaal met dit soort wapens bezig zijn.''

Maar Nederland kan in de landen waar dit soort oorlogen zich afspeelt, toch niet zelf de doelen selecteren? Daarvoor blijf je afhankelijk van het Pentagon.

,,Wij hebben de beschikking over alle satellietinformatie, we delen informatie binnen de NAVO en de Europese Unie. Wij kúnnen het selecteren zelf, maar we zullen in de praktijk onder NAVO-commando optreden.''

Deze wapens bevinden zich, in defensiejargon, hoog in het geweldsspectrum. Je kan er een harde klap mee uitdelen, en dus ook een harde klap terugkrijgen. Is Nederland daar wel op berekend? Is het wel veilig voor een klein tot middelgroot land om zo'n prominente rol te spelen in een conflict?

,,Ja. Omdat wij onderdeel uitmaken van de NAVO. En een aanval op één NAVO-land is een aanval op de NAVO als geheel, alle NAVO-landen verdedigen zich dan.''

Maar de repercussies hoeven niet meteen militair te zijn, ze kunnen ook van diplomatieke aard zijn. Als er iets misgaat met zo'n kruisraket, hij komt per ongeluk op de ambassade van China terecht, zoals tijdens de Kosovo-oorlog in Belgrado gebeurde, of hij zaait per vergissing dood en verderf onder burgers, dan wordt toch het land dat de raket heeft afgeschoten daarop aangekeken.,,Met Kosovo vroeg de internationale gemeenschap de NAVO om op te treden. De NAVO probeert de kwestie dan met zo min mogelijk schade zo snel mogelijk op te lossen.

,,En Nederland is daar dan onderdeel van, we doen dat alleen maar in het belang van de internationale gemeenschap.''

Maar als het fout gaat, word je er toch als lánd op afgerekend.

,,Het ergste wat fout kan gaan, is dat de internationale gemeenschap ziet dat er iets helemaal misgaat in de wereld en desondanks niets doet.''

Maar als je kruisraket een verkeerd gebouw verwoest, is dat toch ook een heel erge fout?

,,Ja, maar met dit systeem kun je zeer nauwkeurig je doel bereiken. In de praktijk van een oorlog kan er van alles misgaan. Maar als je de best mogelijke wapens hebt, en je gebruikt ze op de best mogelijke manier en je doet je uiterste best de schade te beperken, dan is dat het maximale dat je kunt doen.''

Maar als er nou tóch iets misgaat, bijvoorbeeld omdat er een commandopost verhuisd is en er nu een andere huurder in het gebouw zit, dan roep je internationale toorn over je af die bij een klein land harder aankomt dan bij een groot land.

,,Ik zie dat anders. Als de hele internationale gemeenschap zo ongerust was en gevraagd heeft om in te grijpen, dan kun je je wel concentreren op iets wat mis kan gaan, maar het is veel logischer om te kijken naar de positieve effecten die je met militair optreden kunt bereiken.''

Toen een Nederlandse F-16 in de Kosovo-oorlog de eerste Servische MiG neerhaalde, zeiden de Nederlanders niet voor niets tegen de Amerikanen: geef er maar geen ruchtbaarheid aan dat wij het waren.

,,Dat weet ik niet, maar het past wel een beetje in onze cultuur. Wij zijn er niet op uit om te schieten. Als onze mensen terugkomen uit Irak, praten ze er ook niet over hoe leuk ze hebben kunnen schieten, maar over wat ze daar allemaal hebben kunnen doen om de mensen te helpen.''

Maar was Nederland destijds niet gewoon bang voor repercussies, als bekend werd welk land de eerste MiG had neergehaald?

,,Het feit dat ik mijn nek uitsteek om deze kruisraketten aan te schaffen, geeft wel aan dat we niet bang zijn. Anders hadden we geen gevechtshelikopters moeten kopen, dan hadden we geen luchtmobiele brigade moeten hebben, dan hadden we geen houwitzers en geen F-16's moeten hebben. Wij vinden: dit soort dingen heb je nodig om een vrije wereld beschermen – en het gaat erom dat je ze verantwoord inzet. En ik denk dat daar de garanties voor zijn, niet alleen politiek, maar ook door het optreden van onze militairen.

,,Dat er zo over dit wapen gediscussieerd wordt, komt vanwege de jaren '80 de Koude Oorlog en het hele debat rond de toenmalige kruisraketten, die een nucleaire lading hadden.

,,Kritische reacties van nu zijn daar een uitvloeisel van. Maar de wapens waar we het nu over hebben, hebben helemaal niks met nucleaire kruisraketten te maken. En het is ook geen stap op weg daarnaartoe.''