De spindoctors van het boekenvak

Op de Frankfurter Buchmesse betalen Nederlandse uitgevers steeds hogere voorschotten voor potentiële bestsellers. Literair agenten spelen ze handig tegen elkaar uit. ,,Toen zij niet wilden, werd ik wéér overgeslagen.''

Wie krijgt de rechten van de roman Londonstani? Vandaag valt het besluit, verwacht Oscar van Gelderen van uitgeverij Rothschild & Bach. Van Gelderen is een van de Nederlandse uitgevers die het debuut van de 29-jarige Brits-Pakistaanse Financial Times-journalist Gautam Malkani wil kopen. De te verwachten prijs: rond de vijftigduizend euro.

Zowel het boek – een soort Irvine Welsh (Trainspotting), maar dan met moslims – als de agent die het boek verkoopt, zijn briljant, bevestigt Van Gelderen desgevraagd. Hij vindt het boek zelfs zo goed dat hij zich niet terugtrok toen Malkani's agent Peter Straus (van agentschap Rogers, Coleridge & White) geen genoegen nam met een bod van dertigduizend euro.

Malkani's boek is een extreem voorbeeld van een duur betaald debuut, maar het is geen unicum. Nederlandse uitgevers betalen steeds grotere voorschotten, omdat er steeds meer kapers op de kust zijn. Dit jaar zijn er twee nieuwe uitgeverijen bijgekomen: naast Rothschild & Bach van de Foreign Media Group ook Nieuw Amsterdam van media-miljonair Derk Sauer.

Het is een situatie waar de spindoctors van het boekenvak, de literair agenten, slim op inspringen. Ze proberen een buzz te creëren rond de boeken van hun auteurs. Dat gedrag komt puur voort uit eigenbelang, want agenten `vangen' tussen de 10 en 20 procent van het voorschot.

Het boek met de grootste buzz van dit najaar is het nog titelloze Indiase epos van Vikram Chandra. ,,Ik kreeg een tip van onze scout in Amerika'', vertelt Martijn David van uitgeverij Mouria. Toen bleek dat Chandra's oude uitgever Ambo-Anthos het boek te duur vond, vroeg David meteen het manuscript aan.

De agent van Chandra, Eric Simonof, had de Amerikaanse rechten toen al voor een miljoen dollar verkocht aan HarperCollins, een van de drie uitgevers die dat bedrag hadden geboden. David las het boek, 1200 bladzijden, in drie dagen. Vorige week donderdag sloot hij de deal: 75 duizend dollar. ,,Gelukkig net vóór de Buchmesse'', zegt David. ,,Anders waren uitgevers er misschien blind op gaan bieden.'' Om uit de kosten te komen, moet de uitgeverij zo'n 25 duizend exemplaren van Chandra's boek verkopen. David heeft er alle vertrouwen in: ,,Dit is voor ons hét boek van 2006. Een groot deel van ons marketingbudget zal er naartoe gaan.''

Robbert Ammerlaan, vroeger Chandra's uitgever bij Ambo, nu uitgever bij De Bezige Bij, is boos op agent Simonof. ,,Ik heb Chandra in Nederland gebracht, de risico's gelopen, maar Ambo-Anthos kreeg de eerste optie. En toen zij niet wilden, werd ik wéér overgeslagen.'' Ammerlaan werd uiteindelijk wel benaderd, maar weigerde toen om op het boek te bieden. ,,Het is tragisch dat Chandra op zo'n manier moet eindigen. Mouria is geen literaire uitgeverij, en niet geschikt voor deze auteur.''

Overigens doet lang niet elke Nederlandse uitgever mee aan de `Frankfurtkoorts'. ,,Wij hebben genoeg geld om alles te kunnen kopen wat we willen'', zegt Marie Anne van Wijnen van uitgeverij Nieuw Amsterdam. ,,Maar we laten ons niet gekmaken.'' Het `gekste' wat Nieuw Amsterdam in Frankfurt heeft gedaan, is op een paar boeken `pre-empten': in een vroeg stadium zo'n hoog bod doen dat de agent niet meer naar andere uitgevers stapt voor een rondje hysterisch bieden. ,,Je weet dan dat je het boek krijgt, maar tegelijk dat je niet voor een dubbeltje op de eerste rang zit'', aldus Van Wijnen.

De Nederlandse uitgevers zijn te vinden op de begane grond van hal 6 van het immense beurscomplex. Daar komen de buitenlandse uitgevers naartoe die interesse hebben in Nederlandse boeken. Een belangrijke rol hierin is weggelegd voor de `Foundation for the Production and Translation of Dutch Literature' – ofwel het Productiefonds – van directeur Henk Pröpper.

Pröpper, die zes beursdagen lang in totaal ruim tachtig afspraken heeft, zit van 's ochtends vroeg tot 's avonds op een laag stoeltje achter een klein tafeltje te praten. ,,Alleen over boeken die ik goed vind'', zegt hij stellig. ,,Ik zeg zelfs regelmatig tegen een uitgever: dat moet je niet doen.'' Iedere dertig minuten schuift er een nieuwe uitgever aan, van een kleine Italiaanse vrouw – ,,Zij is goed, zij is van Adelphi, de beste uitgeverij ter wereld'' – tot een groepje Chinezen – ,,Zij hebben net de complete Jip en Janneke gekocht! Geweldig toch?''

Pröpper vindt het ,,soms bijna absurd'' hoe groot en breed de belangstelling voor de Nederlandse literatuur is. Die tendens doet zich al jaren voor, maar het gaat nu soms wel érg goed. Pröpper: ,,Vandaag vroeg een Italiaanse uitgever mij wat ik van de nieuwe Esther Gerritsen vindt. Hij had Gerritsen niet eens in zijn eigen fonds!''

De oogst is op vrijdagmiddag, twee dagen voor het einde van de Messe, al groot; meer dan 75 titels, variërend van Troost van Ronald Giphart via Tommy Wieringa's Joe Speedboot tot de integrale brieven van Van Gogh.

Het bezoek van het Productiefonds aan China heeft geholpen, getuige de grote bulk boeken – waaronder Herfsttij der Middeleeuwen van Johan Huizinga – die bijvoorbeeld Guangxi Normal University Press heeft gekocht. Pröpper: ,,China krijgt de komende jaren steeds meer studenten. Al die mensen willen graag een goed gevulde boekenkast.''