De burger als potentaat (3)

Mondigheid roept mondigheid op. De Hollandse band Nou en! schreef een nummer waarin ze de draak staken met een gothic meisje, een aanhanger van een vooral in het hart van Nederland nog altijd populaire muziekstroming vol existentieel onbehagen en puberale doodsdrift. Zelf bestaat de band, afgaand op hun naam en hun teksten, uit gewoon gezonde jongens uit Kampen die nergens moeite mee hebben, alleen een beetje met rijmen: ,,Iedereen heeft wel eens een keer zo'n dag, waarop de wereld naar de tering en ontploffen mag. Maar om daar nou het hele jaar bij te lopen, als een zombie in een vleermuispak. Zeg nou zelf, dat is een beetje raar, straks hang je nog aan de balken van het zolderdak!''

Zolderdak maar gothic fans waren er niet blij mee. De bandleden van Nou en! overwegen aangifte te doen wegens de talloze bedreigingen die ze op hun website ontvingen van gotische jongeren. Die reacties vertonen stuk voor stuk de typisch Hollandse mengeling van belerend humanisme en alles verschroeiende haat: je moet iedereen in zijn waarde laten, anders zoek ik je op en snij je in stukken en je moeder erbij, die vuile kankerhoer. Zo, ongeveer. Zanger en tekstschrijver Bas Nijhof: ,,De reacties komen wel uit een stroming die een fascinatie heeft voor de dood. Er zitten mensen tussen die zich al jarenlang niet lekker voelen. Eén schreef dat acht jaar opgekropte woede naar buiten zal komen.''

Opgekropte woede, een fascinatie voor de dood waar doet dat aan denken? De scheldpartijen en bedreigingen op de website van Nou en! verschillen in toon en woordkeus niet noemenswaardig van de vuiligheid die Spunk-columniste Hasna El Maroudi over zich heen kreeg, nadat ze in een column haar eigen vooroordelen over Marokkaanse Berbers tegen het licht had gehouden. Die kwestie belandde meteen op de voorpagina's, werd voorgelegd aan Hirsi Ali en Verdonk en door Elsbeth Etty in een wereldomspannend kader van religiekritiek en een eeuw vrouwenbevrijding geplaatst terwijl het helemaal niets met de islam te maken had, maar veel eerder met een verziekte jeugdcultuur, waarin de eigen identiteit moet worden afgebakend, desnoods met geweld. De uitzinnige, seksueel gefrustreerde verwensingen op de Spunk-site zijn niet door de koran geïnspireerd, maar door de teksten van Tupac en 50 Cent. Extreme verbetenheid onder jongeren is niet nieuw, alleen gaat het er nu veel harder aan toe dan vroeger het verschil, kortom, tussen Swiebertje en Spuiten en Slikken.

Het is bijna 2 november en in de talloze herdenkingsstukken waarvoor binnen- en buitenlandse journalisten op dit moment heel het land en de knipselmappen afschuimen, om erachter te komen hoe het verder ging (hoe voelt Theodor Holman zich nu?), zal de nadruk komen te liggen op de dreiging van terroristische aanslagen en hoe het ervoor staat met de radicale islam en of er niet te veel vrijheid is opgeofferd om onze vrijheid te beschermen. En: is de samenleving uiteengevallen of is het toch gelukt de boel bij elkaar te houden?

Er zal geprobeerd worden de grote lijnen bloot te leggen en die grote lijnen zullen niet gevonden worden. Want de situatie is er eigenlijk alleen maar onduidelijker op geworden. Een Franse journalist die ik deze week ontmoette, vatte de Hollandse paradox goed samen: in geen ander land was na een terroristische aanslag zoveel haat en onverdraagzaamheid jegens moslims opgevlamd als in Nederland na 2 november, niet in Spanje, niet in Engeland, zelfs niet in de Verenigde Staten, maar diezelfde haat en onverdraagzaamheid waren al snel daarna weer op een onverklaarbare manier verdwenen.

Waar waren ze nu, wat was er gebeurd? Het onafhankelijke Kamerlid Geert Wilders, die zijn nieuwe partij in de dagen na de moord op Theo van Gogh oprichtte, zag in één jaar tijd in de polls het voorspelde aantal zetels van zestien slinken naar één op een goede dag, en naar géén op een minder goede.

De haat is niet verdwenen, hij heeft zich alleen verplaatst. In de komende herdenkingsstukken zal het weer veel gaan over een botsing van culturen, maar wie naar Nederland kijkt en dat is wat al die buitenlandse journalisten zo fascineert ziet vooral een cultuur die steeds maar weer met zichzelf botst. Keer op keer wordt verbaasd vastgesteld dat de leden van de Hofstadgroep in Nederland geboren en getogen zijn, en dat ze bovendien een behoorlijke opleiding hebben genoten waarom zouden ze in godsnaam dood en verderf willen zaaien? Ze maken onmiskenbaar deel uit van de groep moslims bij wie wereldwijd de bliksem is ingeslagen, maar ze passen ook verrassend goed in de Hollandse internetcultuur waar een overspannen zelfbeeld en een extreme behoefte aan groepsgevoel steevast eindigt in hysterisch dreigen met moord en doodslag. De radicale islam is een internationaal fenomeen, maar de Nederlandse variant doet verdacht Hollands aan, tot en met de idiote ons-kent-ons sfeer die eromheen hangt. De meeste leden zijn inmiddels al meerdere keren geïnterviewd in de media, Geert Wilders schrijft open brieven aan Mohammed B. het lijkt een kwestie van tijd voor ze Ivo Niehe op bezoek krijgen.

En nu Theo van Gogh alweer bijna heilig is verklaard, een goedmoedige lobbes die wel eens verbaal doorschoot, maar uiteindelijk het beste met de wereld voorhad, en ook nog eens de evenknie van Fassbinder, Bergman en Fellini, zou je bijna vergeten dat zijn website jarenlang een afvoerput was van hysterische, maar wel degelijk serieus bedoelde cultuurkritische ranzigheid en een verzamelplaats voor op hol geslagen figuren, die bijvoorbeeld de Gouden Tondeuse uitreikten wie zou er deze maand weer kaal geschoren moeten worden wegens landverraad in naam van het multiculturalisme? Er loopt een rode lijn van dit soort ludieke acties en de uitverkiezing op een website van een linkse dierenactivist van de Dierenbeul van het jaar de winnaar, lees ik in de Volkskrant, heeft inmiddels politiebescherming gekregen.

Dat soort acties laten een pathologie zien, die niets met een botsing van culturen te maken heeft, en ook niets met links of rechts. De dierenactivist rechtvaardigt zijn actie met het vermeende leed dat zijn doelwit aanricht. Daarom mag hij voor eigen rechter spelen, jammer als er ook echt een executie van komt. Als er op 2 november eens over dit soort gevaarlijke hoogmoed gesproken zou worden die kans acht ik nihil.