Bevlogen en authentieke sociaal-democraat

Provocatief, irritant, onbegrijpelijk en rechtlijnig werd ze genoemd. Maar ook bevlogen, kleurrijk, direct, open en creatief. Karin Adelmund, voorvechtster van vrouwenrechten, PvdA-politica en vakbondsvrouw in hart en nieren, is in de nacht van donderdag op vrijdag in haar woonplaats Amsterdam onverwachts aan een hartstilstand overleden. ,,Karin was een bevlogen en authentieke sociaal-democraat. Zij stond steeds op de barricade als zij meende dat er mensen onrecht werd aangedaan'', schrijven PvdA-leider Wouter Bos en partijvoorzitter Ruud Koole in een verklaring. Agnes Jongerius, voorzitter van de FNV: ,,Karin is van ongelofelijk belang geweest voor de positieverbetering van de vrouw binnen de vakbeweging en daarbuiten.'' Volgens Jongerius was ze ,,strijdbaar, kleurrijk en welbespraakt''.

Karin Yvonne Irene Jansen Adelmund werd op 18 maart 1949 in een Rotterdamse achterstandsbuurt geboren. Haar hele werkzame leven droeg zij haar verleden (vader vroeg overleden aan kanker, moeder in de bijstand zorgde voor groot gezin) als een kleinood met zich mee. Kamerlid Gerda Verburg (CDA) zei ooit dat ,,Karin de klassenstrijd bijna fysiek uitstraalt''.

Na de mulo en de sociale academie studeerde Adelmund sociale wetenschappen aan de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam. In 1978 begon ze bij de FNV, als voorzitter van de Vrouwenvakbond. Halverwege de jaren tachtig werd ze op verzoek van toenmalig voorzitter Wim Kok vice-voorzitter van de bond. Ze was – in een knalrood lakjasje – de organisator van de grootste demonstratie tegen het kabinetsbeleid ooit (de WAO-demonstratie in 1991 in Rotterdam).

In 1994 maakte ze de overstap naar de landelijke politiek, op een moment dat de verhoudingen tussen de vakbond en de PvdA door de crisis over de versobering van de WAO tot een dieptepunt waren gedaald. In haar eerste periode als Kamerlid (1994-1998) onderscheidde Adelmund zich al snel door een mix van vakbondstaal, sociale-academietermen en voor velen onnavolgbare metaforen. Zinnen als ,,Begin je bij de stip of de horizon en hoe werk je daar vanuit de modder naartoe?'' of ,,Ideeën op zichzelf zijn gekleurde ballonnen die recht de lucht in gaan'' rolden moeiteloos uit haar mond.

Adelmund volgde in 1997 Felix Rottenberg op als voorzitter van de PvdA. Velen in de partij begrepen niet dat ze het partijvoorzitterschap combineerde met het Kamerlidmaatschap. Als een van de eersten binnen haar partij stelde ze dat het gewenste tweede paarse kabinet van PvdA, VVD en D66 socialer moest worden dan het eerste.

De campagne van 1998 werd door filmmaker Niek Koppen vastgelegd in de documentaire De keuken van Kok. Daarin is te zien hoe campagneleider Adelmund na publieke uitspraken over de opvolging van Kok en over de hypotheekrenteafrek, op het tweede plan wordt gezet door Kok.

In 1998, de PvdA had de verkiezingen gewonnen en Paars II was een feit, werd ze voor de tweede keer gevraagd voor een post in het kabinet (in 1994 weigerde ze). Nu zei ze ja en werd ze staatssecretaris van Onderwijs. Eigenlijk had ze minister van Sociale Zaken willen worden, maar dat gunde premier Kok haar niet. Ze legde het partijvoorzitterschap neer.

Het staatssecretariaat verliep `zwabberend', zoals dat politiek is gaan heten. Adelmund had haar handen vol aan de zogenoemde tweede fase of studiehuis, een herinrichting van de bovenbouw van havo en vwo. Ze weerstond in 1999 een demonstratie van duizenden scholieren op het Haagse Malieveld (,,Jullie hebben mij achter je'', riep ze daar terwijl ze bekogeld werd met eieren) maar paste uiteindelijk de als te zwaar ervaren plannen toch aan. Het politieke optreden van Adelmund was vaak onhandig, maar ze was wel een betrokken staatssecretaris. Ze barstte in tranen uit toen ze in een debat over achterstandsleerlingen vertelde hoe allochtone leerlingen ,,met sprongen vooruit gingen''. ,,Waarom zegt niemand dat.''

Na haar terugkeer in de Kamer, in mei 2002, werd het betrekkelijk stil rondom Adelmund. Ze zat in 2003 in de parlementaire commissie-Blok die het integratiebeleid onderzocht, werd voorzitter van de vaste Kamercommissie Integratie en hield zich bezig met het grotestedenbeleid. Over de politiek zei ze in 1995: ,,Politiek is voor mij de hitte van de keuken. Ongelooflijk moe zijn hoort daarbij. Ik bereik een steeds diepere graad van moeheid, kan als een legodoos uit mekaar vallen.'' Karin Adelmund is 56 jaar geworden.