Vogels van Stuurman

Rein Stuurman maakte levendige, energieke en gedetailleerde tekeningen van vogels.

In de jaren dertig was het landschap rondom Zaandijk een uitgestrekt, ruig veenweidegebied. Water, rietkragen, weiland met roofvogels, steltlopers, eenden, leeuweriken. Een soort oer-Holland. Drie vogelliefhebbers trokken er dagelijks op uit: tekenaar Rein Stuurman, vogelfotograaf Nol Binsbergen en meester in de rechten Dirk Mooij. Zij werkten aan het zakdetermineerboek van Nederland, het befaamde Zien is Kennen! uit 1937. Ter versteviging diende een knoopsluiting. De vogelkenners verrichten pionierswerk.

Aan schilder-tekenaar Rein Stuurman (1900-1984) is nu in Galerie Staphorsius in Westzaan een expositie gewijd, waar behalve de vogeltekeningen ook illustraties zijn tentoongesteld uit jeugd- en kinderboeken als Piraten op Venus, Lepie en de Boze Boskat en Bolke de Beer. Aan de uitgave van de vogelgids is een financiële tragedie verbonden, blijkt uit het nieuwe boek Rein Stuurman. De vogelschilder van Zien is Kennen! Binsbergen en Stuurman waren arm. Zoals kennelijk gebruikelijk in de crisisjaren verkochten ze voor een eenmalig bedrag de rechten aan uitgever A.G. Schoonderbeek in Laren. Een jaar na de eerste druk verscheen de tweede, gevolgd door de derde in 1942. Zo ging het verder tot een oplage van 100.000 exemplaren. De prijs bedroeg ƒ 4,90. Stuurman en Binsbergen leefden verder in betrekkelijke armoede. Binsbergen, die 500 gulden ontving, had een gezin te onderhouden en stierf op tragische wijze jong. Stuurman bleef ongehuwd en kinderloos. Pas later verwierf hij faam.

De vogelkennis van het drietal vormt een raadsel. Uiterst zeldzame vogelsoorten wisten ze te achterhalen en nauwkeurig-wetenschappelijk te beschrijven. Stuurman tekende vaak in Artis te Amsterdam, maar ook naar dode vogels, wat gebruikelijk was. De schildersezel, kwasten en het palet van Stuurman zijn die van een echte kunstenaar. Hij weerde elke stijve formaliteit uit een tekening; het moest levendig zijn, gedetailleerd en energiek. Ook is het handgeschreven, geïllustreerde `Natuurdagboek' van Stuurman te zien en gepubliceerd in het boekwerk. Hij uit zich vriendschappelijk over Binsbergen die zich dagenlang in een krappe, koude en natte schuilhut opsloot om unieke vogelportretten van lepelaar, roerdomp en kiekendief te maken. Geen digitale fotografie, niks virtueel, alles handwerk en noeste toewijding.

Uit het `Natuurdagboek' blijkt hoe Nederland veranderd is en hoe dramatisch veel aan ruigte en onontgonnen gebied is verdwenen. Het leek wel een wonderland, toen. De huidige Coentunnel loopt dwars door wat eens het waterrijke Westzaan was. Stuurman was een goed waarnemer; lees maar eens: ,,In de polder aan de Zuiddijk liepen 500 meerkoeten te pikken tussen het gras. Ineens gingen ze vliegen. Het was of een donker kleed van de bruine wei werd getrokken.''

Galerie Staphorsius, Allanstraat 287b, Westzaan. Inl.: 075-6143000; www.staphorsius.nl * Rein Stuurman. Samenstelling Conny Scholtes. Uitg. Noord-Holland. Prijs €20,00. Inl. www.uitgeverij-noordholland.nl