Schiphol gaat naar de markt, de vraag is nu nog hoe

Het kabinet overweegt Schiphol te privatiseren via onderhandse verkoop in plaats van via een beursgang. Wat betekent dat? Zeven vragen rondom Schiphols gang naar de markt.

De privatisering van Schiphol is een `dossier' vol tegenstrijdigheden. Terwijl Schiphol naar de beurs wil om zo internationaal sneller te kunnen expanderen, noemde zakenbank Lazard – de adviseur van het kabinet – het vorige maand juist een voordeel dat Schiphol nog relatief weinig internationaal gegroeid is. De reden dat Lazard dat als een voordeel ziet: de vele problemen die concurrenten bij hun internationale expansie ervoeren. Oftewel, Schiphol staat er beter voor doordat het nog niet volop zijn ambities heeft kunnen najagen. Dat de luchthaven naar de vrije markt gaat, is onafwendbaar, maar de vraag is waarom, wanneer en hoe.

Waarom moet Schiphol volgens het kabinet worden geprivatiseerd?

Schiphol groeit en zal naar verwachting blijven groeien. De concurrentie met andere luchthavens verscherpt. Dat vergt extra investeringen die volgens het kabinet beter aan de markt kunnen worden overgelaten. Privatisering zou minder beroep doen op het kapitaal van de overheid. Sterker, het levert eenmalig geld op.

Zijn er meer voorbeelden van geprivatiseerde luchthavens?

Onder Thatcher ging de eerste luchthaven van Europa in 1987 als BAA naar de beurs. Na baanbreker BAA, onder meer uitbater van Heathrow, volgden vele, waaronder Fraport, de luchthaven van Frankfurt. De privatiseringen van Europese branchegenoten van Schiphol waren soms een succes, soms ook niet.

Het kabinet wil slechts gedeeltelijk privatiseren. Waarom wordt Schiphol niet in zijn geheel verkocht?

Daarvoor wordt Schiphol te belangrijk gevonden. De vrees bestaat dat de overheid de greep op een zo belangrijke strategische en economische factor in de samenleving bij volledige privatisering verliest. Regelgeving zou onvoldoende zijn om ongewenste ontwikkelingen te voorkomen.

Daarom adviseerde de Raad voor verkeer en waterstaat een jaar geleden dat een beursgang wel zou kunnen, zolang de overheid maar een meerderheid van de aandelen zou houden. Dat advies is gevolgd. De Tweede Kamer heeft in juni ingestemd met een nieuwe luchtvaartwet die de overheid verplicht een meerderheid in Schiphol te houden.

Welke rol speelt de gemeente Amsterdam?

Een heel belangrijke. De gemeente heeft in wezen een vetorecht bij belangrijke beslissingen over Schiphol. Amsterdam is tot nu toe geen grote supporter van privatisering. Amsterdam zal een aparte overeenkomst moeten sluiten met de staat om de aandelenverhoudingen bij Schiphol te regelen. Komen zij daar niet uit, dan dient de staat 51 procent van de aandelen aan te houden. Amsterdam kan de opbrengst voor het rijk zo behoorlijk frusteren.

Wat zijn voordelen van een onderhandse plaatsing ten opzichte van een beursgang?

Bij een onderhandse verkoop van Schiphol zouden volgens de CDA-fractie van de Tweede Kamer makkelijker afspraken op maat kunnen worden gemaakt met de nieuwe aandeelhouders. Bij een beursgang worden de aandelen verkocht aan een grote groep anonieme beleggers. Maar volgens zakenbank Lazard, de adviseur van het kabinet op dit onderwerp, zullen aandeelhouders die onderhands kopen juist meer zeggenschap eisen, anders zullen zij volgens Lazard geen interesse tonen. Het CDA denkt dat onderhandse verkoop meer geld oplevert. Adviseur Lazard acht dat eveneens mogelijk, maar waarschuwde er vorige maand voor dat die hogere opbrengst ten koste gaat van meer risico's. Lazard vreest dat investeringsmaatschappijen Schiphol met meer schuld zullen opzadelen om de overname te financieren en zo hun rendement te kunnen maken – een gangbare praktijk binnen de wereld van private equity.

Het kabinet wil nu beide methoden van privatisering tegelijkertijd onderzoeken en uitonderhandelen. Is dat bijzonder?

Nee. Dergelijk schaken op twee borden tegelijk kan – hoewel het de zaak complex maakt – een betere prijs voor de verkoper realiseren. Er zijn legio voorbeelden van beursdebutanten die tijdens de voorbereidingen van een beursgang onderhandelden met partijen die het bedrijf wilden overnemen. Door overnames zijn beursgangen ook wel eens op het allerlaatste moment afgeblazen.

Wat maakt onderhandse plaatsing of beursgang eigenlijk uit voor Schiphol en zijn medewerkers?

Niet veel, want in beide gevallen zal Schiphol meer aan marktkrachten worden blootgesteld. Eigenlijk bepaalt de verkoper, de staat, de verschillen: aan wie wordt verkocht en welke afspraken worden daarbij gemaakt? De luchthavendirectie heeft voorkeur voor een beursgang. Met een paar investeringsmaatschappijen aan boord zal de directie wellicht iets meer op de huid worden gezeten, want investeringsmaatschappijen stellen doorgaans hogere rendementseisen dan beleggers op de aandelenbeurs. En zij nemen meer risico's.